Зэо лъыгъачъэм ипчэгу итыгъ

Хэгъэгу зэошхом лIыхъужъныгъэ щызезыхьагъэу, щытхъум иорденищ зишъуашэу, къуаджэу Пэнэхэс щыщэу ШъхьакIумыдэ Мэсхъудэ Нэхъу ыкъор къызыхъугъэр илъэси 100 хъугъэ.

info-altai-1428314867Мэсхъудэ мэкъумэщ унэгъо къызэрыкIо къихъухьагъ. ИцIы­кIугъом къыщегъэжьагъэу еджэ­ным фэщагъэу щытыгъ, ау уна­гъом амал зэримыIэм къыхэ­кIэу класси 7 нахь къыухыгъэп. Унагъом IэпыIэгъу фэхъуным пае Iоф ышIэн фэягъэ ыкIи Краснодар дэт нефтезаводым кIуагъэ. ТIэкIурэ ащ Iутыгъэу, слесарь сэнэхьатыр нэужым къызIэкIигъахьи, илъэ­си 5 Iоф ришIагъ. ЕтIанэ ичылэ къыгъэ­зэжьи, колхозым, тхъушI за­во­дым, пхъэшъхьэ-мышъхьэ къэгъэкIыпIэм ащылэжьагъ.

Хэгъэгу зэошхор къызе­жьэм, бэдзэогъу мазэм дзэм дащыхэрэм Мэсхъудэ ахэтыгъ. Заом занкIэу Iуагъэхьан ыкIи пыим утын езыхыхэрэм ясатырэ ахэхьан шIошIыгъ кIалэм, ау нэмыкIэу хъугъэ. Темыр-Кавказ дзэ округым ия 50-рэ шхончэо полк ащэрэ зэолIхэм ахэфагъ. Мэзэ заулэм къыкIоцI ахэм егъэджэн Iофтхьабзэхэр афызэхащагъэх, артиллерием нэIуасэ фашIыгъэх.

ДзэкIолIхэм арагъэгъотыгъэ шIэныгъэхэр зауплъэкIужьхэм ыуж заом ащэных ашIошIэу хъулъфыгъэхэм загъэхьазыры­щтыгъэ, ау командирхэр гузажъощтыгъэхэп. А уахътэм пыир тикъэлэ шъхьаIэу Москва къэсыгъагъ.

Златоуст дэт заводым Мэсхъудэ зыхэтыгъэ дзэкIолIхэр ащагъэх. Фронтым щырящы-
кIэ­гъэ техникэр мыщ щашIы­щтыгъэ. Слесарьхэм Мэсхъудэ пащэ афа­шIыгъэу, чэщи мафи гъэпсэф ямыIэу адрэ цIыфхэу Iутхэм афэдэу мыщ щылажьэщты­гъэх. Iофэу ашIэрэм мэхьанэу къэ­ралыгъомкIэ иIэр Мэсхъудэ къыгурыIо­щты­гъэми, заом Iашэр ыIыгъэу зэрэхэмылажьэрэм гупсэфыгъо къыритыщтыгъэп. Заводым ипащэхэм, командирхэм пчъагъэ­рэ ялъэIугъ фронтым агъэ­кIо­нэу, гухэлъэу ышIы­гъэри къыдэхъугъ.

ШъхьакIумыдэр апэрэу Москва дэжь заом щыхэлэжьагъ. Ащыгъум артиллерие разведкэм иотделение ар командирэу иIагъ. КIымэфэ лыгъу-лыстым а чIыпIэхэм зэошхохэр ащыкIуагъэх. Къалэхэу Можайскэрэ Калугэрэ шъхьафит зышIыгъэхэм Мэсхъудэ ахэтыгъ. Разведкэм ылъэныкъокIэ хэмыукъоу пшъэрылъэу къыфагъэуцугъэхэр ыгъэцакIэщты­гъэх. Пыим иIашэхэр зыдэщытхэр зэригъашIэти, етIанэ ахэр къагъаощтыгъэх. Ащ нэмыкIэу пыим ичIыпIэхэм арыхьэхэти «бзэгу» къащэщтыгъэ.

Джащ фэдэу «бзэгу» къаубытыгъэу къащэзэ, нэмыц часовоим къышIагъэх. Мэсхъудэрэ нэмыцымрэ зэбэнхэу рагъэжьагъ. Мыщ дэжьым разведчикэу игъусэхэр къэсыхи, нэмыцыр зэкIоцIапхи гъэрэу къыздащагъ. Зэбэнхэ зэхъум нэмыц кIалэм къыIэпиутыгъэгъэ чаныр Мэсхъудэ ядэжь къыздихьыжьыгъагъ. Ар шъэжъые къызэрыкIоу щытыгъэп, дышъэпс егъэшъогъагъ. Пыим утын рихы къэси, ащ хэупкIыгъэхэр фи­шIыщтыгъэх.

ШъхьакIумыдэ Мэсхъудэ зэо лъыгъачъэм лIыгъэшхо хэлъэу щызэуагъ, Iаджи ынэ кIэкIыгъ. Ыпсэ емыблэжьэу ичIыгу гупсэ къыухъумагъ. ЛIыгъэу зэрихьа­гъэм ишыхьатэу щытхъум иорденхэр, медалэу «За оборону Ленинграда» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх. ЩыIэны-гъэ дахэ къыкIугъ. Икъоджэгъу­хэм ащ ыцIэ агъэлъапIэ. Пэнэхэс иурамхэм ащыщ ыцIэ фаусыгъ, гурыт еджапIэм имузей Мэсхъудэ фэгъэхьыгъэ къэгъэ­лъэгъон къыщыфы­зэ­Iуахыгъ.

Хъущт Щэбан.