ЕджапIэр игъэхъагъэхэмкIэ къахэщы

Илъэси 115-рэ тешIагъ щынджыехэм еджакIэрэ тхакIэрэ арагъэшIэнэу заублагъэр. Мы Iофым зиIахьышIу хэзышIыхьагъэмэ ащыщ Трэхъо Лыу. ШIэныгъэм иапэрэ лъэбэкъу къоджэдэсхэм мэщытыр ары зыщадзыгъэр. Нэужым гурыт еджэпIэ шъыпкъи ащ щагъэпсыгъ. Къуаджэм джырэкIэ дэт гурыт еджапIэу N 24-р зашIыгъэр илъэс 30 хъугъэ. Ащ бэмышIэу тыщыIагъ, ипащэу Жэнэ Светланэ гущыIэгъу тыфэхъугъ, яIофшIэн зэрэзэхащэрэм, кIэлэцIыкIухэм шIэныгъэ куу арагъэгъотынымкIэ ашIэхэрэм тащигъэгъозагъ.

IMG_0034— ТиеджапIэ щэу зэтет, зэ­тегъэпсыхьагъ, аужырэ шапхъэ­хэм адиштэу щыт. Непэрэ ма­фэм ехъулIэу гурыт еджапIэм кIэлэеджэкIо 244-рэ чIэс. Мы­гъэ нэбгыритфымэ еджапIэр къаухыщт, зэтыгъо къэралыгъо ушэтыным ахэм зыфагъэхьазыры. Тэхъутэмыкъое районми, республикэми ушэтын Iоф­шIэнхэу къытфарагъэхьхэрэр еджапIэр къэзыухыхэрэм ренэу ятэгъэшIых. Ушэтыныр аты­нымкIэ фитыныгъэ ­къязытырэ сочинениер тикIэлэеджа­кIо­хэм дэгъоу атхыгъ, джащ фэдэу хьи­сапымкIэ, урысыбзэмкIэ пэшIорыгъэшъ ушэтынэу аты­гъэми шIэныгъэ дэгъухэр къыщагъэлъэгъуагъэх. Арышъ, тэгугъэ уахътэр къэсымэ, зэри­фэшъуашэу экзаменхэр атынхэшъ, агукIэ къыхахырэ апшъэ­рэ еджапIэм чIэхьанхэу. Iоны­гъом и 1-м апэрэ классым нэ­бгырэ 21-рэ къычIэхьагъ. Мы аужырэ илъэсхэм гурыт еджа­пIэм къэкIорэ сабыйхэм япчъа­гъэ хэпшIыкIэу зэрэхэхъуагъэм тегъэгушIо, — къытфеIуатэ Жэ­нэ Светланэ.

Федеральнэ къэралыгъо гъэсэныгъэ шапхъэм тетэу я 6-рэ классым нэс кIэлэеджакIо­хэр рагъаджэх. АщкIэ ящыкIа­гъэр зэкIэ яI, компьютерхэр классхэм ачIэтых. Информа­ти­кэмкIэ кабинетым ­компьютер 15 чIэт, ащ нэмыкIэу ноутбук­хэр, интерактивнэ доскэ яI. КIэ­лэегъаджэхэр шэпхъакIэм техьанхэмкIэ тIэкIу къин къащыхъугъэми, АР-м гъэсэныгъэм­рэ шIэныгъэмрэкIэ и Минис­терствэ зэхищэрэ егъэджэн зэфэшъхьафхэр яIофшIэнкIэ Iэпы­Iэгъушхо къафэхъух. Програм­мэр нахь къин хъугъэми, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ кIэ­лэеджакIохэм шIэныгъэ агъо­ты­нымкIэ ащ ишIуагъэ нахь къа­кIоу еджапIэм ипащэ елъы­тэ. Ежь-ежьырэу Iоф зыда­шIэжьы, технологиякIэхэр къызыфагъэфедэхэзэ проект зэфэшъхьафхэр къин къащымы­хъоу зэхагъэуцох.

— ТикIэлэеджакIохэм шIэны­гъэ куухэр ядгъэгъотынхэм сы­дигъокIи тыпылъ. Тисабыйхэр на­хьышIум ылъэныкъокIэ къахэщых, предмет зэфэшъхьаф­хэмкIэ олимпиадэхэм ахэлажьэх, зэрифэшъуашэу закъыщагъэлъагъо. КъыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэм яныдэлъфыбзэ ашIэным, ар агъэлъэпIэным мэ­хьанэшхо етэты. АдыгабзэмкIэ кIэлэегъаджэхэу Мэзыужьэкъо Шэмхъанрэ ЛIэхъусэжъ Къырымхъанрэ ащ яIахьышIу хэлъ. Мы предметхэмкIэ тикIэлэ­еджа­кIохэм гъэхъэгъэшIухэр яIэх, районым щызэхащэрэ олим­пиадэм текIоныгъэ ренэу къыщыдахы ыкIи республикэм зыщаушэты, — къытфеIуатэ ти­гущыIэгъу.

ШэпхъакIэхэм къызэрэда­лъы­тэу, егъэджэн сыхьатхэм ахэмылъытагъэу кIэлэеджакIохэм яшIэныгъэхэм ахагъахъо. Экологием, спортым, духовнэ-нравственнэ гъэсэныгъэм ыкIи нэ­мыкI лъэныкъохэмкIэ Iоф ада­шIэ. КIэлэеджакIохэр агукIэ нахь зыфэщэгъэхэ ­лъэныкъохэр къыхахых. Анахьэу ­зыпылъхэр ныбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу ягъэлъэгъугъэныр ары. МыщкIэ гъэхъагъэхэр яIэх, еджапIэр ушэтыпIэ площадкэ ашIынэу пылъых. Къуаджэм икIэлэпIу­гъэхэу Трэхъо Лыу, Цэй Ибра­хьимэ ыкIи Мамый Ерэ­джыбэ ясаугъэтхэр еджэпIэ кIоцIым дэтых. Джащ фэдэу Хэгъэгу зэ­ошхом текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэхэм афэгъэхьыгъэ ал­лее щагъэпсыгъ. ТекIоныгъэм и Мафэ ихэгъэунэфыкIын мы мафэхэм зыфагъэхьазыры.

Краеведением ылъэныкъокIи кIэлэеджакIохэм яшIэныгъэ­хэмкIэ къахэщых. Илъэс къэс мыщкIэ районым ыкIи­ рес­­пуб­ликэм щызэхащэрэ зэнэкъокъум хэлажьэх, текIоныгъэ ыкIи ха­гъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдахых. ГъэрекIо Къыблэ феде­ральнэ шъолъырым щызэхащэгъэ зэнэкъокъум щынджые кIэлэеджакIохэр Адыгеим ыцIэ­кIэ хэлэжьэгъагъэх ыкIи ха­гъэунэфыкIырэ чIыпIэ къыщыдахыгъагъ. Орэд къэIонымкIи, къэшъонымкIи нэмыкI лъэны­къо­хэмкIи кружокхэр еджапIэм щызэхащагъэх. КIэлэеджакIохэм сэнаущыгъэу ахэлъым зе­гъэушъомбгъугъэным фэшI кIэ­лэцIыкIу-зихэхъогъу ­спортивнэ еджапIэм, кIэлэцIыкIухэм гъэсэныгъэ тедзэ зыщарагъэгъотырэ Гупчэм, культурэм и Унэ зэзэгъыныгъэ адыряIэу Iоф къадашIэ.

Щынджые гурыт еджапIэм икIэ­лэеджакIохэр спортымкIи къахэщых. ГущыIэм пае, ­район ыкIи республикэ спартакиадэм Щынджые гурыт еджа­пIэм ­испортсменхэм анахь гъэ­хъэгъэ дэгъухэр гъэрекIо щашIы­гъэх. ЕджапIэм ибаскет­больнэ командэу С. Трахъом зэхища­гъэр зэкIэми зэлъашIэ. Ныбжьы­кIэхэм яшIэныгъэ зыщыха­гъэхъон алъэкIыщт тхылъ­еджэ­пIэ зэтегъэпсыхьагъэ еджэ­пIакIэм хэт, ащ зэгъэфагъэу, класс-классэу зэтеутыгъэу тхылъ­­хэр чIэлъых. КIэлэцIыкIу­­хэм зыфэе литературэр мыщ чIагъуатэ. ШхапIэу еджапIэм хэтми игугъу къэтымышIын тлъэкIыщтэп. Ар хъоо-пщаоу, къэ­бзэ лъабзэу щыт, ищыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр чIэтых. Нэ­бгыри 150-рэ ащ чIэфэ. Унэгъо Iужъухэм ыкIи гъот макIэ зиIэ- хэм къарыкIыгъэ ныб­жьыкIэ 89-р ыпкIэ хэмылъэу агъа­шхэ.

Щынджые гурыт еджапIэм Iоф щызышIэрэ кIэлэегъаджэхэм ясэнэхьат хэшIыкIышхо фы­ряIэу щыт. ЗэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу кIэлэеджакIохэм шIэныгъэу арагъэгъоты­щтым пылъых. Зы унэгъо Iу­жъум фэдэу зэдеIэжьых. Арын фае мы еджапIэр дахэкIэ, дэ­гъукIэ адрэхэм къазыкIыхэ­щырэри.

Нэпсэу Заурбый гурыт еджа­пIэм илъэс 40-рэ Iоф щишIагъ, бэмышIэу «АР-м изаслуженнэ кIэлэегъадж» зыфиIорэ щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъ. Джащ фэдэу цIэ лъапIэу «Общэ гъэсэныгъэм иIофышIэ гъэ­шIуагъ» зыфиIорэр нэбгырищы­мэ къалэжьыгъ, еджапIэм Iоф щызышIэрэмэ азыныкъом апшъэ­рэ квалификационнэ категорие яI.

Егъэджэн-пIуныгъэ лъэны­къом­кIэ пащэм игуадзэхэу Абрэдж Заирэрэ Мырзэ Светланэрэ яIофшIэн зэрифэшъуа­шэу зэрагъэцакIэрэр Жэнэ Светланэ къыхигъэщыгъ. ­Пэублэ классхэмкIэ кIэлэегъаджэхэу Талъэкъо Гощнагъо ыгукIэ къы­хихыгъэ сэнэхьатым ищыIэныгъэ рипхыгъэу сабыйхэм апэрэ шIэныгъэр арегъэгъоты, Лэу­пэкIэ Мирэ илъэс 40 хъугъэу кIэлэеджакIохэм ахэт. Непэ пен­сием щыIэхэу, ау еджапIэм бэ фэзышIагъэхэу Батмэн Ра­зыет, Талъэкъо Разыет, Бэгу­гъэ Симэ джащ фэдэу шIукIэ еджапIэм ипащэ ягугъу къы­шIыгъ. Нахьыжъхэм акIыры­плъы­зэ, пэублэ классхэмкIэ кIэ­лэегъаджэу ХьакIэмыз Му­лиIэт Iоф ешIэ. Районым икIэ­лэегъэджэ анахь дэгъур къызы­щылъэгъощт зэнэкъокъум мыгъэ хэлэжьагъ, ащ зэрифэ­шъуашэу зыкъыщигъэлъэгъуагъ.

НэмыкI гурыт еджапIэхэм афэдэу мыщи кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэр имакIэх. Арышъ, хэушъхьафыкIыгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу еджапIэр къэзыухыхэрэм кIэлэегъэджэ сэнэхьат арагъэгъоты.

IMG_3938

Гъэмафэр къэсы, Тэхъутэмы­къое район администрациемрэ гъэсэныгъэмкIэ гъэIорышIа­пIэмрэ кIэлэцIыкIухэм ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо агу къинэжьыным пае къатефэрэр зэкIэ ашIэ. Илъэс къэс гурыт еджа­пIэм лагерь къыщызэIуахы, кIэлэеджакIохэм ясэнаущыгъэ хагъахъозэ, шIуагъэ къыпыкIэу яуахътэ зэрагъэкIощтым пы­лъых.

Щынджые гурыт еджапIэм щеджэхэрэм щысэ зытырахын бэу яI. Къоджэ еджапIэр къэзыухыгъэ нэбгырэ пчъагъэ цIыф цIэрыIо хъугъэ, къоджэдэсхэм ямызакъоу, Адыгеири ахэм арэгушхо. Непэрэ мафэм еджа­пIэм щеджэхэрэми, Iоф щы­зышIэхэрэми ягъэхъагъэхэр лъагъэкIотэщтых. Хабзэ зэрэ­хъугъэу, ахэр ыпэкIи дахэкIэ, дэгъукIэ къахэщынхэм фэлэжьэщтых.

ПIатIыкъо Анет.