Iофыгъор мэхьанэ ратэу къыхагъэщыгъ

АдыгабзэмкIэ Советэу АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щы­Iэм изэхэсыгъоу джырэблагъэ щыIагъэм илъэсыбэ хъугъэу лъэпкъыр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэр къыщаIэтыгъэх, щызэхафыгъэх.

Зэхэсыгъо ужым сызэгупшы­сагъэхэм ащыщ лъэпкъ зэха­шIэр. Илъэс 20 — 25-рэ тешIэ къэс лъэпкъыр зэплъыжьышъ, шIэгъэ-мышIагъэм уасэ фишIы­рэм фэд. ТIэкIэкIырэм ты­лъэ­банэ, тшIэщтхэр итэхъухьэх. Ма­фэ къэс тызыкIэупчIэн, ты­зыпылъын фаер нахь Iофыгъо инэу тэлъытэшъ, ар зэшIотхынэу тыфежьэ.

БлэкIыгъэ илъэсхэм Адыгэ кIэлэегъэджэ колледжым ипащэу Ацумыжъ Казбек зэIукIэ­хэм бэрэ къащиIоу хъугъэ адыгэ отделение еджапIэм зэ­римыIэжьыр, адыгэу къекIуалIэ­рэр зэрэмакIэр ыкIи нэ­мыкIхэр. Колледжым ипэщагъэм еджа­пIэр ыгъэлъапIэу бэрэ игу­гъу къышIыщтыгъ, лъэпкъым икультурэ, инаукэ ар ежьапIэ зэрэ­фэхъугъэр, лъэпкъым къыхэ­кIыгъэ цIыф еджа­гъэхэр, зэкI пIоми хъунэу, ащ къызэрэчIэ­кIыгъэхэр къыIо­щтыгъ. Ау Iофыр зэшIохыгъэ хъущтыгъэп. Ар джыри гъэцэ­кIэгъошIущтэп. Сыда ­пIомэ сыдрэ Iофи икIэух ары плъэгъун фаер. Колле­джыр къыухэу адыгабзэр ублэ­пIэ классхэм ащязыгъэхьырэм тхьа­пша къылэжьыщтыр? АщкIэ ныб­жьыкIэр щыIэшъущта? Иуна­гъо ыIыгъышъущта?.. Уп­чIабэ къэуцу.

НыбжьыкIэхэр непэ дэгъоу щыIэнхэу, псэунхэу фаех. Уахъ­тэ тешIэмэ, етIанэ IофшIэкIэ­шIур ыIэ къыригъахьэмэ нахь къыфыхагъэхъощтыр арэп, непэ, джыдэдэм рыщыIэшъунэу ныбжьыкIэм ахъщэ къыгъэ­хъэн фае. КIэлэегъаджэм илэ­жьапкIэ зэрэмыбэр ашIэшъ арын фае еджапIэм дэгъоу щеджэгъэ ныбжьыкIэхэр колледжым къы­зыкIэ­мыкIохэрэр.

Илъэсыбэ хъугъэу юрист, экономист сэнэхьатхэр арых ныбжьыкIэхэм къыхахыхэрэр. Шъыпкъэ, ахэми егъэжьэгъум бэпын фае къагъахъэрэр, арэу щытми, а сэнэхьатхэм ныб­жьыкIэхэр дахьыхых.

Анахь тэрэзыр IофшIапIэ зы­гъотыщтэу, республикэм ищы­кIэгъэщтхэр апшъэрэ ыкIи гурыт еджапIэхэм къагъэхьазырыхэмэ ары. Ау а Iофым удэлэжьэн, зэбгъэшIэн, зэхэпфын фае.

ЫпшъэкIэ зыцIэ къетIогъэ Советым хэтхэр лъэшэу ыгъэ­гумэкIыхэу колледжым иIо-
фы­гъо тегущыIагъэх. Целевой шIы­кIэм тетэу еджапIэм ныб­жьы­кIэхэр ыштэхэмэ зэрэнахь тэрэзым къыфэкIуагъэх. Ежь колледжым къыфатIупщырэ чIы­пIэхэм адыгэ группэхэр къыди­мылъытэжьхэми, Iофым изытет район ыкIи къалэ пэпчъ ащызэрагъэшIэнышъ, муниципальнэ бюджетым щыщ ахъ­щэкIэ рагъэджэнхэу ахэм зафагъэзэщт.

Адыгэ кIэлэегъэджэ колле­джым ипащэу Къэгъэзэжь Мурат къызэриIуагъэмкIэ, колле­джым адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ опыт гъэнэфагъэ иI. 1992-рэ илъэсым адыгабзэр колледжым игруппэхэм зэкIэми яегъэджэн план хагъэуцуагъ. Тхьамафэм сыхьати 2 яI. Адрэ еджапIэхэм зы сыхьат ныIэп япрограммэхэм къыдалъытэрэр. Ау уахътэр макIо, гурыт гъэсэныгъэ къэзытырэ еджапIэхэу УФ-м итхэм яшапхъэхэри зэхъокIых. Джы непэ сэнэхьатэу колле­джым къытырэмэ адыгабзэмкIэ кIэлэегъаджэр ахэтыжьэп. Арышъ, адыгабзэр нахь куоу, нахь дэгъоу ябгъэшIэныр е еджапIэм, е учредителым къы­пкъы­рыкIын фае. Ар къагу­ры­Iозэ егъэджэн Iофыр зэхащэ.

Колледжым студентхэм япрак­тикэ мэхьанэшхо щыраты. Ар дэгъоу зэхэщэгъэнымкIэ Адыгэ республикэ гимназием амалышIухэр иIэх. Ары практикэмкIэ колледжым базэу иIэр. Ащ студентхэм зэтеутыгъэу практикэр щахьы. Апэ сэнэхьатым хагъэгъуазэх, ащ ыуж урок тыкIэ зэрагъашIэ, етIанэ игъэкIотыгъэу кIэ­лэегъэджэ практикэр ахьы. Ащ дакIоу, «Темыр Кавказым щы­псэурэ лъэпкъхэм ятарихъ» зы­фиIорэ лъэныкъори лъэпкъ-чIы­пIэ компонентым хэтэу щызэ­рагъашIэ. Студентхэм лъэпкъым итарихъ, ишэн-хабзэхэр ягъэ­шIэгъэнхэмкIэ яшIуагъэ къэкIо урок ужым зэхащэрэ Iоф­тхьа­бзэхэм. Ахэр «Адыгэ ­джэгу», «Адыгэ быракъым и Маф», акционер обществэу «НАН» зыфиIоу Нэгъуцу Аслъан зипа­щэм  зэхищэхэрэми ахэлажьэх.

Адыгабзэм и Тхьамафэ кIо зыхъукIэ студентхэр лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зэнэкъо­къухэм ахэлажьэх. Сочине­ние­хэр атхых, зэнэкъокъухэр зэхащэх, усэхэм къя­джэх. ЗэкIэ группэхэм адыга­бзэмрэ кIэлэ­цIыкIу лите­ратурэмрэкIэ олимпиадэхэр ащэкIох. Ахэм яшIуа­гъэ къэкIо ныдэлъфыбзэр ыкIи адыгэ кIэлэцIыкIу литературэр ашIэ­нымкIэ, ахэм афэщагъэ хъун­хэмкIэ.

Ащ тетэу адыгабзэм, литературэм, лъэпкъ тарихъым, куль­турэм хэшIыкI дэгъу афы­ряIэу студентхэр колледжым къычIэкIых. Ау ахэм адыга­бзэм­кIэ рагъэджэнхэу диплом къаратырэп.

Непэ еджапIэхэм ящыкIагъэх технологиякIэхэр, шIыкIэ-амалыкIэхэр зыгъэфедэрэ кIэ­лэегъаджэхэр. Ар къыдилъытэзэ колледжым кIэлэегъа­джэхэр къегъэхьазырых. Студентхэм Интернетым иамалхэр агъэфедэхэзэ урокхэр зэхащэнхэм фагъасэх. КIэлэ­егъэ­джэ Iазэхэу «Ныдэлъфы­бзэм ианахь кIэлэегъэджэ дэгъу» зыфиIорэ зэнэкъокъум щыте­кIуагъэхэм ямастер-классхэм яплъых, зэхафых.

Непэ колледжым нэбгырэ 362-рэ щеджэ. Ащ щыщэу ­адыгэр 65-рэ мэхъу. УблэпIэ гъэсэныгъэмкIэ отделением студент 279-рэ щеджэмэ, ащ щыщэу 60-р адыг. КIэлэ­цIыкIу IыгъыпIэхэм Iоф ащы­зышIэщтхэм япчъагъэ 83-рэ мэхъу, ащ щыщэу адыгэр 5 ныIэп. Сыда ащ фэ-дэу адыгэ­хэр макIэу кIэ­лэ­егъэджэ колледжым зыкIы­щеджэхэрэр?

Колледжым ипащэ къызэри­Iуа­гъэмкIэ, апэрэмкIэ, адыгэу къекIуалIэрэр макIэп, нэбгырэ 40 — 50 мэхъу. Ау ахэм яаттестат баллэу къытырэр ­ма­кIэ, нэмыкI ныбжьыкIэхэм янэкъокъунхэ алъэкIырэп. Ащ фэдэу 2015-рэ илъэсым чIыпIи 100-у колледжым къыфагъэ­нафэрэм нэбгырэ 270-рэ къе­кIолIагъэмэ, ащ щыщэу 42-р адыг. Ау зэнэкъокъум пхыры­кIыгъэр нэбгыри 8 ныIэп.

ЯтIонэрэмкIэ, республикэм ирайонхэу Краснодар пэблагъэу псэухэрэм, Теуцожь, Тэ­хъутэмыкъое районхэм ыкIи Адыгэкъалэ яеджапIэхэм къа­чIэкIыхэрэм янахьыбэр Краснодар итехникумхэм ыкIи колледжхэм ачIахьэх.

Ящэнэрэ ушъхьагъур республикэм икъуаджэхэм ащыпсэурэр нахь макIэ зэрэхъурэр ары. АдыгеимкIэ лъэпкъ пшъэрылъышхоу щытыр адыгэ къуа­джэхэу бзэм, лъэпкъ шэн-хабзэхэм язехьакIохэр зыдэсхэр къызэтегъэнэжьыгъэнхэр ары. Арышъ, колледжым адыгэ отделение зэримыIэжьыми, ублэ­пIэ классхэр адыгабзэкIэ езы­гъэджэщтхэри, кIэлэцIыкIу Iы­гъыпIэхэм Iоф ащызышIэщтхэр къызэрэчIимыгъэкIыхэрэми лъэпкъым изытет къыдэплъытэзэ уегупшысэн фае.

Сихъу Гощнагъу.