«Хъан-Джэрыер» арапыбзэкIэ къыдэкIыгъ

Адыгэ, Къэбэртэе-Бэлъкъар, Къэрэщэе-Щэрджэс республикэхэм янароднэ тхакIоу, СССР-м, Урысыем, Адыгэ Республикэм я Къэралыгъо премиехэм, зэрэ Урысыеу илитературнэ премиеу Шолоховым ыцIэкIэ щытым ялауреатэу МэщбэшIэ Исхьакъ илъэс 60-м къехъугъэу адыгэ литературэм хэт, хегъахъо, еIэты лъэпкъ гупшысэр.

Машбаш на арабском0001Жанрэ зэфэшъхьафхэм — поэзием, прозэм, анахьэу тарихъ романхэм ятхын, зэдзэкIыным закъыщиушыхьатыгъ. МэщбэшIэ Исхьакъ итхакIэ, ахэм акупкI ыкIи яшъошэ-теплъэ агу рихьэу, Урысые Федерациеми, ащ исубъектхэми арыс цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафыбэм абзэкIэ ащ иусэхэр зэрадзэкIыгъэх. Дунаим зэфэдэкIэ щитэкъухьагъэ хъугъэ адыгэ лъэпкъыр зэрыс IэкIыб къэралхэми МэщбашIэм иусэхэр, ироманхэр анэсыгъэх. «ХэшыпыкIыгъэ усэхэр» тыркубзэкIэ къыхаутыгъ. Адыгэм игъогу хьылъэ урызгъэплъэжьрэ романхэу «Бзыикъо зау», «Мыжъошъхьал» зыфиIорэ романхэр арапыбзэкIи, тыркубзэкIи зэрадзэкIыгъэх.

Джыри бэмышIэу ахэм зы произведениешхо къахэхъуагъ, «Хъан-Джэрый» зыфиIорэ тарихъ романышхоу, цIыф еджэгъэ-гъэсагъэу Хъанджэрые ышъхьэ къырыкIуагъэу, ынэ пэкIэкIыгъэмкIэ, тхакIом а охътэ блэкIыгъэр — зэманыр зыфэдагъэр, лъэпкъ цIыкIоу, ау гушхоу, лIыбланэу, зинамыс зилъапIэм, адыгэм иблэкIыгъэ къыриIотыкIыгъ. ЩыIэкIэ-псэукIэм хэлъ шIыкIэ-хабзэхэр, унэшъо лъэшхэр ыкIи ежь лъэпкъыр ащ зэрехъулIэрэр щыгъэунэфыгъэх.

Машбаш на арабском0002МэщбэшIэ Исхьакъ икъэлэмыпэ къыпыкIырэ тхылъхэм цIыфхэр зэряджэхэрэм, ахэм адыгэр зыфэдэр уагъашIэу, ахэплъагъоу лъэныкъуабэкIэ зэрэщытым произведениехэм акIуачIэ егъэлъэшы. Тхылъеджэхэм шIэныгъабэкIэ къятэщт тхылъхэр арых хаутыхэрэр ыкIи зэрадзэкIыхэрэр. Ащ елъытыгъэу, тарихъ романхэу «Мыжъошъхьал», «ГъэритIу», «Хъан-Джэрый», «Адыгэхэр», «Рэдэд» зыфэпIощтхэм нэплъэгъубэ къызэрэзыфащэрэр бгъэшIэгъонэу щытэп. Сыда пIомэ Темыр-КъохьэпIэ Кавказым щыпсэурэ лъэпкъмэ анахьыжъэу адыгэхэм лъэпсэшхо куу, чыжьэу, чыжьэу лIэшIэгъухэм ахэблагъэу иI. Лъапсэ зиIэм, нэмыкI щыIэныгъэ бгъу пстэумкIи хэлъ-хэсыр зэрэдунаеу тет тхылъеджэмэ лъэшэу ашIэмэ ашIоигъу. Джары МэщбашIэм ытхыгъэмэ ащыщхэр инджылызхэм, французхэм, испанхэм, чеххэм, финхэм, словакхэм, болгархэм, венгрэхэм, нэмыкIхэм абзэхэмкIэ зэрадзэкIынхэу зышIыгъэр.

КъызэрэсIуагъэу, «Хъан-Джэрый» зыфиIорэ романыр бэмышIэу арапыбзэкIэ къыдэкIыгъ. Ар зэзыдзэкIыгъэр Хьафиз Олыд ары. ТхылъыкIэм лъэпэмафэ ыдзынэу фэтэIо.

Дзэукъожь Нуриет.