Лъэпкъ Iофыгъомэ афэлэжьэрэ шIэныгъэлэжь

Лъэпкъэу къызхэкIыгъэм игумэкI, ишIоигъоныгъэ зэхэзышIэрэ цIыфыр ыпэкIэ маплъэ, уахътэу зы-щыпсэурэм къыгъэуцурэ Iофыгъохэр зэхешIэх, ахэр нахьышIу шIыгъэнхэм чанэу дэлажьэ. Джащ фэдэ цIыф Цуекъо Алый. Лъэпкъэу зыщыщым пытэу епхыгъэу, гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ ащ ищыкIэгъэщтхэр лъэшэу зэхишIэхэу, мыпшъыжьэу Iоф адешIэ. Цуекъо Алый мэлылъфэгъум и 19-м, 1941-рэ илъэсым Теуцожь районым ит къуаджэу Хьалъэкъуае къыщы-хъугъ. Къызэрыхъухьэгъэ мэкъумэщышIэ унэгъо Iужъу, унэгъо зэдэIужьым изекIокIэ-шIыкIэ-гъэпсыкIэ шапхъэ-хэр пкъырыхьагъэх, нахьыжъхэм яIэдэбныгъэ, лъытэ-ныгъэ, шъхьэкIэфэныгъэ хабзэхэр лъым щыщ хъугъэх. «Тятэу Базрыкъорэ тянэу Хъаджэтрэ IофшIэныр якIэсагъ, — къеIуатэ Алый. — Шъыпкъагъэрэ зэфагъэрэ ахэлъыгъ, шIум ренэу тыфапIугъ». Цуекъо Алый гуфэбэныгъэр къыхэщэу, игуапэу къеIуатэ ятэ орэдкъэIоныр зэрикIэсагъэр, пшысэ къэIотэным зэрэфэIэзагъэр. Янэ Iэсэ цIыкIоу, гумэкIылэу зэрэщытыгъэр.

Чуяко Алий10002

Сабыигъор къызэринэкIи еджапIэм зэкIом, кIэлэегъаджэу езыгъэджагъэхэм ягукIэгъу­ныгъэрэ яцIыфышIугъэрэ лъапсэ фэхъугъэн фай Цуекъо Алый къыхихыгъэ сэнэхьатым. «Апэрэ хьарыфхэр сэзыгъэшIагъэхэу кIэлэегъэджэ шIагъохэу ПцIэ­гъошIу Мыхьамэт, Хъодэ Сафьят, Хьанэхыкъо Хьарунэ, Шэртэнэ Хьазрэт ыкIи нэмыкI­хэм шIэныгъэм игъогу сытыращагъ. Ахэр сищысэтехыпIа­гъэх ыкIи сакIырыплъыщтыгъ».

Цуекъо Алый 1956-рэ илъэ­сым, яенэрэ классыр къызеух нэуж, ыгукIэ къыхихыгъэ сэнэхьатыр зэригъэгъотынэу Адыгэ кIэлэегъэджэ училищым чIэхьагъ. Мыщ щезыгъэджэгъэ кIэлэегъаджэхэм шIукIэ ягугъу бэрэ ешIы.

КIэлэегъэджэ училищыр къы­зиухыкIэ, икъуаджэ дэт еджа­пIэм къегъэзэжьышъ, икIэлэ­егъаджэ­хэу зэхъуапсэщтыгъэхэм аготэу Iоф­шIэныр регъа­жьэ.

Зы илъэсрэ Iоф зишIэгъэ нэуж илъэсищэ дзэм къулы­къур щехьы. Ар къызеухым, Алый инасып къыхьыгъ зыще­джэгъэ еджапIэм езыгъэ­джэгъэ кIэлэегъаджэхэм ягъу­сэу джыри илъэситфэ Iоф щи­шIэнэу. Ащ дакIоу, заочнэу Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтри къеухы.

1971-рэ илъэсым Цуекъо Алый кIэлэегъаджэхэм яшIэны­гъэхэм зыщахагъэхъорэ Адыгэ хэку институтым ублэпIэ егъэ­­джэнымкIэ икабинет иметодистэу рагъэблагъэ, нэужым а кабинетым ипащэу Iоф ешIэ. Ащ ыуж Адыгэ хэкум гъэсэны­гъэмкIэ игъэIорышIапIэ, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмрэ гъэ­сэныгъэмрэкIэ и Министерствэ ащылэжьагъ.

ШIэныгъэмрэ гъэсэныгъэмрэ­кIэ Урысые Федерацием и Министерствэ лъэпкъ Iофыгъо­хэм­кIэ и Совет инаучнэ кон­суль­­тантэу илъэсихэ фэдизрэ Iоф ышIагъ.

Цуекъо Алый илъэс пчъагъэм адыгабзэмрэ адыгэ литерату-рэм­рэкIэ езыгъэджэрэ кIэлэ­егъаджэхэм IэпыIэгъушхоу яIагъ. Адыгабзэм ыкIи адыгэ литературэм зэреджэщтхэм япрограммэхэм язэхэгъэуцон ыкIи зэреджэщтхэ тхылъхэм ягъэхьа­зырын Iоф адешIэ.

1982 — 1989-рэ илъэсхэм Мыекъуапэ дэт кIэлэцIыкIу Iы­гъы­пIэхэм, гурыт еджапIэхэм адыгабзэр игъэкIотыгъэу ащы­зэра­гъэшIэнэу зырагъажьэм, Цуекъо Алый Тамбый Джантыгъэ, ЦуукI Тосе, Джыгунэ Марет игъусэхэу программэхэри, хрестоматиехэри, зэреджэщтхэ тхылъхэ­ри агъэхьазырыгъэх ыкIи псынкIэу кIэлэпIухэм, кIэлэ­егъа­джэхэм аIэкIагъэхьагъэх. Мы лъэхъаным упчIэу бэ къэ­тэ­джыщты­гъэр. АдыгабзэмкIэ езы­гъэджэ­рэ кIэлэегъаджэхэм упчIэжьэгъоу яIагъэр Цуекъо Алый ары.

Адыгэ кIэлэеджакIохэу уб­лэпIэ классхэм ащеджэхэрэм яныдэлъфыбзэ изэгъэшIэн нахь тэрэзэу зэхэщэгъэным пае уплъэкIунхэр, ушэтынхэр еджа­пIэхэм ащырегъэкIокIых, диссертацием Iоф дешIэ. Аспирантурэр къызеух нэуж, гъэ­хъагъэ хэлъэу, 1994-рэ илъэсым диссертациер къыгъэшъып­къэжьыгъ. Педагогикэ шIэны­гъэхэмкIэ кандидат хъугъэ.

Чуяко Алий10003

1995-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу 2008-рэ илъэсым нэс кIэлэегъаджэхэм яшIэныгъэхэм зыщахагъэхъорэ институтым иредакционнэ-издательскэ отдел,  отделым ипащэу Iоф ешIэ. Нэужым институтым къыщы­зэ­Iуа­хыгъэ лабораториеу лъэпкъ Iофыгъохэмрэ тхылъ тедзэн Iофыгъохэмрэ апылъым ипащэу мэлажьэ.

Федеральнэ къэралыгъо гъэсэныгъэ шапхъэхэм адиштэу къэралыгъо гъэсэныгъэ шапхъэ­хэр адыгабзэмкIи адыгэ лите­ратурэмкIи ублэпIэ классхэм апае ыгъэхьазырыгъэх. Ащ да­кIоу, класс пэпчъ зэджэнхэ фае тхакIохэр, тхыгъэхэр (произведениехэр) егъэунэфых.

Адыгабзэм, адыгэ культурэм зэпымыоу Iоф адешIэ.

Литературэм иегъэджэн шIы­кIэ-амалхэу итхылъхэм къащитх­хэрэр кIэлэегъаджэхэмкIэ Iэпы­IэгъушIух, ахэр ренэу IэубытыпIэ ашIых.

КIэлэегъаджи кIэлэеджакIуи гухахъо хагъуатэу, ыгъэразэхэу, къафэпсынкIэу итхылъхэм Iоф адашIэ.

УблэпIэ классхэм адыгэ ли­тературэм тимылъэпкъэгъу кIэ­лэеджакIохэр зэращеджэщтхэ тхылъхэр, хрестоматиехэр, прог­раммэхэр Цуекъо Алый етхых, гъусэхэр иIэхэу зэхегъэуцох. КIэлэегъаджэхэм апае программэхэр, адыгабзэмкIэ IэпыIэгъу тхылъхэр еджапIэхэм аIэкIе­гъахьэх.

Ны-тыхэр яIэпыIэгъухэу ежь-ежьырэу адыгабзэр зэзыгъэ­шIэрэ кIэлэцIыкIухэм апае Цуе­къо Алый ытхыгъэ тхылъым зэреджагъэр «Тхыбзэжъый». «Тхыбзэжъыем» хэушъхьафыкIы­гъэ гъэпсыкIэхэр иIэх: бзитIукIэ тхыгъэ, гъэцэкIэн зэфэшъхьафхэр дэтых (буквэхэр къагъэчъы­хьанхэр, агъэлэнхэр), тхы­лъым ыкIэ къыщытыгъэ усэхэм, пшысэхэм буквэ гъэнэфагъэхэр къыхагъэщынхэр ыкIи нэмыкIхэр.

Ежь жабзэу Iулъым тетэу иучебникхэри итхылъхэри уяджэн­кIэ псынкIэх, гурыIогъо­шIух, IэпыIэгъу шIагъох.

2008-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу гуманитар ушэтынхэм­кIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым иинформационнэ-издательскэ отдел ипащэу Iоф ешIэ. Журналэу «ШIэныгъэлэжьыр» ыкIи нэмыкI научнэ тхылъхэр къыдэгъэкIыгъэнхэм фегъэхьазырых. Ащ дакIоу, научнэ статьяхэмрэ тхылъхэмрэ емызэщэу Алый етхых.

Цуекъо Алый еджэныр къыухи IофшIэным зыIууцуагъэм къыщегъэжьагъэу ищыIэныгъэ зэпхыгъэу зыдэлэжьагъэр ыкIи зыдэлажьэрэр лъэпкъ еджапIэ­хэр ары. Ахэм лъэпкъ егъэ­джэн Iофыгъор научнэ лъапсэ иIэу ащызэхэщэгъэныр ары. Ахэм апае программэхэр, учебникхэр, методическэ IэпыIэгъу­хэр зэхегъэуцох, етхых, уахътэм диштэу зэхъокIныгъэхэр афешIых. КIэлэегъаджэхэм Iэ­пыIэгъушIоу, ныбджэгъушIоу, шIу алъэгъоу ахэт. ЕджапIэхэм ащырекIокIырэ Iофыгъуабэм рагъэблагъэ, ахэлажьэшъ ары Цуекъо Алый кIэлэегъаджэхэм ямызакъоу, кIэлэеджакIохэми зыкIашIэрэр ыкIи шIу зыкIалъэ­гъурэр.

Адыгабзэм изэгъэшIэн, адыгэ литературабзэм идэхагъэ кIэ­лэеджакIохэм зэраIэкIигъэ­хьа­щтым ренэу ыуж ит. Класс гъэнэфагъэ пэпчъ кIэлэеджакIом адыгабзэмкIэ ышIэн фаеу къэралыгъо гъэсэныгъэ шапхъэхэм къыдалъытэрэм тетэу: зэхифын, къызэджэн, ытхын, ыгу риубы­тэн, езбырэу зэригъэшIэн фаехэр гъэнэфа­гъэхэу, зэреджэ­щтхэ программэхэм язэхэгъэуцон Iоф дешIэ. Программэм тетэу, кIэлэ­еджа­кIохэр зэ-реджэщтхэ тхылъхэм (ублэпIэ классхэм апае) ятхын, джырэ мафэм диштэхэу ахэр гъэ­кIэжьыгъэнхэм емызэщэу Iоф адешIэ. Ахэм ащыщых «Адыгабзэ» апэрэ ыкIи ятIонэрэ классхэм апаехэр, внекласснэ еджэнымкIэ тхылъхэр ыкIи нэмыкIхэр.

IэкIыб къэралыгъохэм ащыпсэурэ адыгэ кIэлэцIыкIухэм апае хэушъхьафыкIыгъэ екIолIакIэ иIэу адыгэбзэ тхылъ Цуекъо Алый автор гъусэ иIэу къыди­гъэкIыгъ. Iофэу ышIэрэм дакIоу, ныбжьыкIэхэм ядунэееплъыкIэ, язэхэшIыкI зыкъаригъэIэтыным дэлажьэ, итхыгъэхэмкIэ зекIокIэ-шIыкIэ-гъэпсыкIэ дахэхэм афе­пIух.

КIэлэцIыкIухэм апае ытхыгъэ тхылъэу «Хэт къыIон? Хэт къы­шIэн?» — «Кто скажет? Кто отгадает?» зыфиIорэм къыдэхьэгъэ хырыхыхьэхэр адыгаб­зэкIи урысыбзэкIи къэтыгъэх. Джэуапхэм ясурэтхэу тхы­лъым дэтхэм кIэлэеджакIохэр яплъы­хэу ятэрэзыныгъэкIэ теубытагъэ зашIыхэрэ нэужым хырыхыхьэ пэпчъ адыгабзэкIи урысыбзэкIи яджэуапхэр кIатхэнхэу гъэцэ­кIэн-IофшIэн авторым тхылъеджэ цIыкIухэм къафегъэуцу. А шIыкIэ-гъэпсыкIэу тхылъым иIэм кIэлэцIыкIухэм ядунэе­еплъыкIэ зыкъырегъэIэты, ягу­лъытэ хегъахъо. Непэрэ егъэ­джэкIэ-шIыкIэм къекIоу тхылъыр гъэпсыгъэ хъугъэ.

Чуяко Алий10004

Цуекъо Алый иусэхэр кIэлэ­цIыкIу IыгъыпIэхэм орэдэу къащаIох: «ТхьакIумкIыхь», «КIэ­лэ мыс», «Тихатэ» (орэдышъохэр Анзэрэкъо Чеслав иех). Анзэрэкъо Чеслав итхылъэу «Оры сижъуагъор» зыфиIорэм дэжъугъотэщтых а орэдхэр. Алый итхыгъэ зэфэшъхьафхэр республикэ гъэзетхэу «Советская Адыгея», «Адыгэ макъ», журналэу «Зэкъошны­гъэм» къыхаутых, сабыйхэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр кIэлэ­цIыкIу журналэу «Жъогъобынми» мымакIэу дэплъэгъощтых.

«Сабыим цIэ фэуусыщтмэ» зыфиIорэ тхыгъэу «Зэкъошны­гъэм» къыхиутыгъэм жэбзэ да­хэкIэ ныбжьыкIэхэм къагурегъаIо сабыим фаусыщт цIэр тэрэзэу къыхэхыгъэным мэхьанэу иIэр. Лъэхъэнэ чыжьэхэм къащегъэ­жьагъэу цIэусыным Iофыгъоу пылъыгъэхэр ныбжьыкIэхэм къалъегъэIэсы. ЦIэхэм ямэхьанэ, ахэм яусын икъэкIопIэ-къежьа­пIэрэ къарыкIуагъэмрэ научнэ лъапсэ иIэу цIыф жъугъэхэм къафиIотагъ Цуекъо Алый. Ытхырэ пстэумэ пIуныгъэ-гъэсэныгъэ мэхьанэ ахэлъ. Адыга­цIэхэу нарт эпосым, адыгэ ли­тературэм къахафэхэрэм япчъагъэхэр, джырэ мафэхэм цIэусыным изытетрэ зэригъапшэхэзэ зэфэхьысыжьхэр ешIых. «Адыгэхэм шIу ашIэныр, лъэуж дахэ къагъэнэныр, лIыгъэ зэрахьаныр, шъыпкъагъэ ахэлъы­ныр, нэмыкIрэ IофыгъошIухэм афэлэжьэнхэр ренэу яшэн-хабз. Ащ фэдэ цIыфхэу зилъэпкъ шIу фэзыIуагъэхэр дунаим темытыжьхэми, ацIэ-лъэкъуацIэ зы­фаусыгъэ чIыпIацIэхэр гъэшIэн саугъэтхэу дунаим къытенэ­жьых», — къетхы авторым.

Тихэгъэгу илъ мамыр щыIа­кIэр зэрэзэпыугъэр, заом имэ­шIо лыгъэ, итхьамыкIагъо хэ­гъэгур зэрэзэлъиштагъэр, зыкIы­ныгъэ ахэлъэу тихэгъэгу ис цIыфхэр заом имашIо зэрэпэуцужьыгъэхэр къеIуатэ «Хэгъэгу зэошхор адыгэ IорыIуа­тэм къызэригъэлъагъорэр» зы­фиIорэ научнэ тхыгъэм.

«ЦIэ унаехэмрэ адыгэ художественнэ литературэмрэ» зыфиIорэ тхыгъэм цIэ унаехэр адыгэ литературэм зэрэщыгъэфедагъэхэр зэхефых ыкIи зэфэхьысыжьэу ышIырэр адыгэ литературэр цIэ унаехэр къэзыгъэгъунэу ыкIи кIэзыугъуаеу зэрэщытыр ары.

«Развитие образования в Адыгее» зыфиIоу къыдигъэкIы­гъэр адыгэхэм ягъэсэныгъэ, адыгэ еджапIэхэм ятарихъ, кIэ­лэегъэджэ нахьыжъхэм ягукъэ­кIыжьхэр, кIэлэегъэджэ пэрытхэр, шIэныгъэлэжьхэр ары къыз­тегущыIэрэр. Тхылъеджэмэ ар лъэшэу агу рехьы, осэшIу къыраты.

ШIэныгъэлэжьэу Цуекъо Алый адыгабзэм изэгъэшIэн фэгъэхьыгъэ тхылъ ыкIи научнэ Iоф­шIэгъи 100-м ехъу икъэлэмыпэ къыпыкIыгъ. «Адыгэ лъэкъуа­цIэхэмрэ тамыгъэхэмрэ» зыфи­Iорэр авторым илъэсипшIым къыкIоцI къыугъоигъэ материалхэр зыщызэфэхьысыжьыгъэ тхылъ. Ар адыгэ лъэпкъым ихъишъэ щыщ, лъэкъуацIэхэмрэ тамыгъэхэмрэ зэзыгъашIэхэ зы­шIоигъо пстэуми ашIогъэшIэгъон.

Цуекъо Алый адыгабзэм, литературэм, адыгэ культурэм якъэухъумакIу.

Чуяко Алий10005

Адыгэ лъэпкъ гъэсэныгъэм зэпымыоу зэрэдэлажьэрэм пае  щытхъуцIэу «Отличник народного просвещения» (1980) зы­фиIорэм итамыгъэ, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Щытхъу тхылъ (2005), Урысые Федерацием ыкIи Адыгэ Республикэм гъэсэны­гъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ яминистерствэхэм, Краснодар краим гъэсэныгъэмкIэ и Департамент ящытхъу тхылъ пчъагъэ къыфагъэшъошагъ.

Цуекъо Алый къызыхъугъэ мафэмкIэ сыфай сыфэгушIонэу. Псауныгъэ пытэ иIэнэу, ибын-унагъо датхъэу, ­пхъорэлъф-къо­рэлъфхэм агъэразэу, агъэгушхоу бэрэ ашъхьагъ итынэу; игупшысэхэр кIэлэеджакIохэм, кIэ­лэегъаджэхэм, ­шIэныгъэлэжь­хэм алъигъэIэсэу, адыгэ Iоры­Iуатэм, бзэм, литературэм, та­рихъым заригъэушъомбгъоу илъэ­сыбэрэ адэлэжьэнэу фэсэIо.

Ситымэ Сар.

Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ­кIэ щытым иIофышI, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат.

Цуекъо Алый къыраIуалIэхэрэр

ИIорэ ишIэрэ зэтетых

Цуекъо Алый — шIэныгъэлэ­жьым утегущыIэныр IэшIэхэп. Ащ иIорэ ишIэрэ зэтетхэу, ахэм бэшIагъэу ягупшысэгъахэу, зэ­фэхьысыжь ухыгъахэхэри афи­шIыгъахэу зэрэщытыр гъуащэрэп. УдэгущыIэ хъуми, итхыгъэ­хэм уяджэжьыми, ар ренэу къыхэщы. ТхылъипшI пчъагъэу къыхиутыгъэми ар нэрылъэгъу къыпфашIы.

Алый шIэныгъэ лъапсэу иIэм­кIэ кIэлэегъадж. Илэжьэн Iофи зэрэригъэжьагъэр кIэлэегъадж, кIэлэцIыкIухэм ахэтэуи, ахэсэуи илъэсхэр къызэпичы­гъэх. Ащ ыужи, непэ къынэсыжьэу, ахэм яегъэджэкIэ, япIукIэ амалхэм ягупшысэ, а IофшIэным ехьылIэгъэ учебникхэр, егъэ­джэн-пIуныгъэ IэпыIэгъу тхылъ зэфэшъхьафхэр ытхыхэзэ, къы­хиутыхэзэ игъашIэ къехьы. Якъо­джэ Хьалъэкъое еджапIэм къыщиублагъ, кIэлэегъаджэхэм яшIэныгъэ-гъэсэныгъэ зыщыха­гъэхъорэ институтым бэрэ Iоф щишIагъ, гъэсэныгъэмрэ шIэны­гъэмрэкIэ Министерствэм щылэжьагъ. Джы мары непи тэ къытхэтэу инаукэ IофшIэни лъегъэкIуатэ, тхылъ къыдэгъэ­кIын Iофми алъэIэсы. Гумани­тар шIэныгъэмэ апылъ институтым ианахь IофышIэ чанмэ ащыщэуи алъытэ.

А пстэуми гущыIэ кIэкIкIэ уалъыIэсын плъэкIынэп. Ау джы­рэблагъэ къыдигъэкIыгъэ аужырэ тхылъэу «Адыгэ лъэ­къуацIэхэмрэ тамыгъэхэмрэ» къыхэбгъэщынэу ифэ­шъуаш. ЫпэкIи ар гущыIэлъэ зэфэшъхьафхэм, изакъоми, куп хэтми, язэгъэфэн, якъыдэгъэкIын ахэлажьэщтыгъэ. Мыдрэ зигугъу къэтшIырэри а лъэпкъмэ ащыщ. Мыщ тарихъ Iофхэми, адыгэ къэIокIэ-гъэпсыкIэхэми уахищэщт, пэублэ, кIэух статья­хэри дэтых. Арышъ, пэублэм къыщиIорэ гущыIэхэу «Тхылъыр научнэ IофшIагъэп» зыфиIо­хэрэм уязэгъын плъэкIыщтэп. Итеплъэ-гъэпсыкIэкIэ тызэсэжьыгъэ научнэ IофшIагъэхэм тэкIу афэмыдаIоми, гупшысэу хэлъымкIэ, купкIэу иIэмкIэ, зэ­фэхьысыжьэу ышIыхэрэмкIэ ар научнэ IофшIэгъэ шъыпкъ.

Мамый Руслъан.

СыфэлъаIо!

Цуекъо Алый зысинэIуасэр бэшIагъэми, Iоф зызэдатшIэрэр илъэсипшIи хъупагъэп. Тиинститут апэрэ мафэу къызыIу­хьа­гъэм къыщегъэ­жьагъэу Iоф­шIапIэм изы анахь къутэмэ шъхьа­Iэмэ ащыщэу, тиIофшIакIэ къэзыгъэнафэу редакционнэ-тедзэным (джы информационнэ-тедзэн къутам) ипащэу Iоф ешIэ. Зыфэгъэзэгъэ Iофыр дэ­гъоу гъэцэкIагъэу хъуным еусэ. АмалышIоу щыIэхэр къызфи­гъэфедэхэзэ, анахьэу чанэу зыпылъыр журналэу «Вестник науки ­АРИГИ» / «ШIэныгъэ­гъуа­зэм» икъыдэгъэкIын. Журналым пшъэдэкIыжь зыхьырэ иредакторэу щыт. АщкIэ Iофыгъоу къэтэджхэрэр бэдэдэми, ахэм хэкIыпIэ къафегъоты. Тхыгъэ макIэп иIэр, ахэм ащыщыбэр тхылъ шъхьафэуи къыдигъэкIыгъ, адыгэ шIэныгъэмкIэ осэ гъэнэфагъэ яI. Алый цIыф Iушъаб, щхыпэр ыIупэу, зыхэтмэ дахэу адэ­зекIоу, ипшъэрылъхэр дэгъоу егъэцакIэх.

Хъулъфыгъэр лIымэ ахалъы­тэным пае кIалэ ыпIун, унэ ышIын, чъыг къыгъэкIын фаеу цIыфмэ аIо. А зэпстэур Цуе­къо Алый ыгъэцэкIагъ, унагъо иI, пхъорэлъфхэри Тхьэм къыриты­гъэх. Цуекъо лIакъом изы унэгъо зэтегъэпсыхьагъэмэ ащыщых. Арышъ, псауныгъэ пытэ иIэу, ыгукIэ шIоигъор къы­дэхъоу илъэсыбэ къыгъэшIэнэу фэсэIо.

Тэу Нуриет.

ШIэныгъэлэжь.