Лахъщыкъое кIалэм ишIуагъэкIэ

Теуцожь районымкIэ Джэджэхьаблэ дэтыгъэ колхозэу «Октябрэм» хахьэщтыгъэх къуаджэхэу Къунчыкъохьаблэ, Тэуехьаблэ, Городскоир, Ленинэхьаблэ, Нэшъукъуае. А хъызмэтшIапIэм ХьэкIэкIо Хьамидэ итхьаматэу зыщэт лъэхъаным (1963 — 1973-рэ илъэсхэм) анахь фэшIыгъэу, баеу Адыгэ хэкум итхэм ащыщыгъ.

DSC_0179СССР-щтыгъэ къэралыгъошхор зэбгырагъэзи, зыфэдэр амы­шIэрэ бэдзэр зэфыщытыкIэхэм цIыфхэр зытырагъахьэхэм, зыдэхъугъэри амышIэу фермэхэм, бригадэхэм атетыгъэ былымхэри, тракторхэри, комбайнэхэри, автомашинэхэри кIоды­гъэх. ЦIыфхэми IофшIэн ямыIэу къанэхи, тIэкIу-тIэкIузэ ащ щы­сэ­хъукIыжьыгъэхэу мы лъэхъа­ным яхатэхэри алэжьыжьырэп, унагъохэм чэмхэри, мэлхэри аIыгъыжьхэп.

Гъэбэжъулъэу щытыщтыгъэ губгъохэри цIыраум зэлъишта­гъэу тыгъужъхэр ащыбыущтыгъэ. Джаущтэу цIыфхэр зэрмыр хъугъэхэу, зыздагъэзэщтыри, зэрэпсэущтхэри амышIэу илъэс заулэ тешIагъэу апэрэ инвесторхэр Теуцожь районым къихьагъэх.

Ахэм ащыщыгъ ЛIыIэпIэ Ибрахьими

Районым иадырэ чылагъохэм афэдэу Джэджэхьэблэ колхоз бэлахьыщтыгъэми иIофхэр гъунэм нэсыгъагъэх. Игубгъохэр цIыраулъагъэх, коц ыкIи тыгъэгъэзэ тIэкIу нэмыкI ашIэ­жьыщтыгъэп. Къоджэдэсхэм Iоф зыщашIэн щымыIэу, зэрыпсэунхэ лэжьапкIэ къызщагъэхъэн амыгъотыжьэу щыIэхэзэ, Лахъщыкъуае икIэлэпIугъэу ЛIыIэпIэ Ибрахьимэ зэщыкъогъэ мэкъу-мэщыр зыпкъ ригъэуцожьынэу джэджэхьэблэ къогъум 2007-рэ илъэсым ибжыхьэ къыкъохьэ­гъагъ. Игъусагъ Очэпщые щыщэу чIыгулэжьыным хэшIыкIышхо фызиIэу Кушъу Рэмэзани.

Къадэхъугъэх ягухэлъхэри. Ау тэ непэ ахэм илъэс зэкIэ­лъыкIохэм Iофыгъо зэфэшъхьа­фыбэу зэшIуахыгъэхэм, ягъэ­хъагъэхэм такъытегущыIэнэу пшъэрылъ зыфэдгъэуцужьырэп. Ахэм тигъэзетеджэхэр ащыгъуа­зэх. Мы тхыгъэр къэдгъэхьазырыныр къызхэкIыгъэр мыщ къыкIэлъыкIощт.

Ауми, кIэкIэу къэтIон ЛIы­IэпIэ Ибрахьимэ зэхищэгъэ фирмэу «Синдика-Агрор» Теуцожь районым имызакъоу, Адыгэ Республикэм ихъызмэт­шIэпIэ пэрытхэм зэращыщыр. Зы чIыгу залэ амыгъэхьаулыеу ягубгъохэр гъэбэжъулъэ ашIых. Техникэ зэфэшъхьафэу ящыкIагъэмкIэ баих. Агротехникэ пэрытыр къызфагъэфедэзэ губгъо IофшIэнхэр ­игъом агъэцакIэх, цIыфхэм ялэжьапкIэ дэгъу. Къоджэдэсхэри лэжьы­гъэ щыкIэхэрэп. Натрыфми, коцми, хьэми зыфэехэ лэжьы­гъэр ячIыгу Iахьхэм къакIэкIо, зэгу­рыIуагъэхэу дэгъоу зэдэлажьэх.

ГъэрекIо огъушхоу зэрэщытыгъэр зэкIэми ашIэ. Ауми, фышъхьэ лэжьыгъэ гектар 1881-у яIагъэм изы гектар центнер 50 фэдиз къырахыжьыгъ. А пчъагъэхэр гурытымкIэ районым къыщахьыжьыгъэм бэ­дэдэкIэ нахьыбэх. Натрыф гек­тар 623-у яIагъэм изы гектар центнер 42,1-рэ (районым — 32-рэ), тыгъэгъэзэ гектар 688-у Iуахыжьыгъэм изы гектар центнер 20 (районым — 15,6-рэ) къырахыжьыгъагъ. Мы лъэхъанми ябжыхьэсэ гектар 2154-м чIыгъэшIухэмкIэ ешIу­шIэгъахэхэу шхъонтIэрымэр аты­рихэу губгъом иубгъуагъэх.

Питомники щагъэпсы,  мы­Iэрысэ чъыгхэри щагъэтIысхьэх

Къутырэу Городскоир псы­IыгъыпIэм дахэу кIэрыс. Ащ пцэжъыехэр щахъух, чъыгхэри Iутых, чIыпIэ шIагъоу щыт. ПсыIыгъыпIэмрэ мэз шъолъырымрэ азыфагу зы лъэхъанэ къутырэу Табзэраир тесыгъ. Нэужым чэмхъупIэ хъужьыгъэр мыгъатхэ куоу ажъуи, агъэушъэбыжьыгъ. Ащ рашIэщтымкIэ фирмэу «Синдика-Агром» ипащэу Кушъу Рэмэзан тызеуп­чIым къытиIуагъ: «Сэри ащ хэшIыкI фысиI, ау ащ фэгъэза­гъэр ЛIыIэпIэ Алый. Джыдэдэм ащ цIыфхэм Iоф арегъашIэ, зэкIэ къыпфиIотэщт…»

ТыкъыздэкIуагъэм IофшIэнхэр щыжъотых. Нэбгырэ 30 фэдизмэ псыр кIакIэзэ елкэ цIыкIу­хэр агъэтIысхьэх. НэIуасэ тыз­фэхъугъэ Алый гурыт еджапIэм ыуж 1995-рэ илъэсым Краснодарскэ политехинститутым ипсэолъэшI факультет къыухыгъ. Нэужым народнэ хозяйствэм и Темыр-Кавказскэ ака­демиеу Ростов-на-Дону дэтым ифакультетитIу ащеджагъ, Iэ­нэтIэ зэфэшъхьафхэр илъэс 30-рэ зэрихьагъэх. ИIофшIэн хэшIыкIышхо фыриI.

— Сэ «МыIэрыс» зыфиIорэ фирмэм сырипащ, — тиуп­чIэхэм яджэуапхэр къыритыжьзэ, яIофхэр зэрэзэхащэрэм тыщегъэгъуазэ Алый. — Итальянцэхэр тигъусэхэу Iоф тэшIэ. Ахэр мыщ къыкъозыщагъэхэр скъошэу ЛIыIэпIэ Ибрахьим. Тэ фирмэу «Синдика-Агром» тиIоф хэлъэп. Непэ елкэ цIыкIухэр зыщыдгъэтIыс­хьэхэрэ питомникым ипащэри шъхьафы — Италием щыщ. Ау ащи тиIахь хэлъ. Зигугъу къэс­шIыгъэ питомникымрэ «МыIэ­рысэмрэ» язэхэщакIохэри ЛIы­IэпIэ Ибрахьимэрэ итальянцэу Паулэрэ.

Питомникыр гектари 10 фэ­диз мэхъу. Мэлылъфэгъум и 6-м IофшIэнхэм тафежьагъ. Пи­томникым щыдгъэтIысхьащтхэ чъыг цIыкIу лъэпкъхэр Италием къыращых. Тэ тимэзхэм къахакIэхэрэм ахэр афэдэхэп. Ахэр гъэшIэгъонэу щытых, да­хэх, къэлэшхо паркхэм, Москва ипаркэу М. Горькэм ыцIэ зыхьырэм афадагъэтIысхьагъэхэм афэдэх. Бжыхьэрэ атхьапэхэр плъыжьышъо-гъожьышъо мэхъух.

Апэрэ мафэм нэбгырихмэ чъыг цIыкIу миным ехъу агъэ­тIысхьагъ. Непэ — минитф фэдиз хъугъэ. ЗэпстэумкIи зигугъу къэтшIыгъэ чIыг цIыкIухэм афэдэу питомникым щыдгъэ­тIысхьащтыр мин 11. Сатыри­тIумэ азыфагу илъыр метри 2,5-рэ, сатырэм тетхэм язэпэчыжьагъэр метрэрэ ныкъорэ. Мы дгъэтIысхьэрэ цIыкIухэр мыщ бэрэ щытыщтхэп. Илъэсищ аныбжь зыхъукIэ, сатырищымэ азыфагу дэтыр дахынышъ, къэлэшхохэм япаркхэм ащагъэтIысхьащтых. ЕтIани илъэс зытIукIэ адрэхэри ащэ­щтых.

Корр.: Адэ мыIэрысэ чъыгхэм ягъэтIысхьан сыдигъуа шъузафежьэщтыр?

ЛI. А.: Сэ сызипэщэ ­садым гектар 79,2-рэ зэлъиубытыщт. ЗэпстэумкIи чъыг цIыкIу мин 68-рэ дгъэтIысхьащт. ЧIыгур хьазыр. Апэрэ чъыг цIыкIу мин 34-р къихьэрэ тхьаумафэм Италием къыращыщт. Нэужым адырэ къэнагъэри къагъэсыщт, игъоми агъэтIысхьащтых. Мы­Iэрысэ лъэпкъищ къытфащэ­щтыр. ИлъэсищкIэ, 2019-рэ илъэ­сым, апэрэ лэжьыгъэр къатынэу ары.

Арышъ, IофшIэн зымыгъотэу мы къогъум къосыгъэхэм лэ­жьапкIэ яIэ хъугъэ. Район бюд­жетми мылъку ихьащт. Джэ­джэхьабли, Тэуехьабли, Къунчыкъохьабли, Городскоими, Адыгэкъали цIыфхэр къарэкIых. Бзылъфыгъи, хъулъфыгъи Iоф­шIэн ятэгъэгъоты. ЦIыфхэр мэ­гушIох.

Мафэм Iоф зэдгъашIэрэ пэпчъ сомэ мин етэты. ЫпкIэ хэмылъэу фирмэу «Синдика-Агром» ишхапIэ къыщигъэпщэрыхьэхэзэ, Iоф тфэзышIэхэрэр Ибрахьимэ тегъэгъашхэх. Питомникри, чъыгхэр зыдэтхэри къэтшIыхьащтых. ПэсакIохэри тштэгъахэх.

Къунчыкъохьэблэ лъэныкъомкIи загъэзэщт

ЛIыIэпIэ Алый къызэрэтфиIо­тагъэмкIэ, ащ IофшIэнхэр къыщагъэуцущтхэп. Городскоим удэкIэу Къунчыкъохьаблэ зыб­гъазэкIэ, мэз-кондэ пырыпы­цухэмкIэ зэхэкIыхьэгъэ чIыгоу, Пщыщэ Iушъо еуалIэу къо­лъыр макIэп. КъыкIэлъыкIорэ илъэс зытIущхэм ахэм мэзхэр, куан­дэхэр атыраупкIыщтых, агъэ­къэбзэщтых, ажъощтых, чъыгхэр ащагъэтIысхьащтых. Жъо­кIупIэ гектари 140-рэ зэрылъ Гъошэтыкуи ихьащтых. ПсынкIэу агъэуцурэ пленкэ фэбэпIэшхо­хэри щагъэпсыщтых. Ахэм Италием къыращыхэрэ салат, мэткIо лъэпкъ зэфэшъхьафхэр къащагъэкIыхэзэ къэлэшхохэм аIэкIагъэхьащтых. ГъэучъыIэлъэ комплексышхуи щагъэуцунэу ягухэлъхэм къыдалъытэ. Арышъ, непэ къо­гъур бэрэ пэмылъэу умышIэжьынэу зэтегъэпсыхьа­гъэ, гъэкIэрэкIагъэ хъущт Лахъщыкъуае икIэлэ пIугъэу ЛIы­IэпIэ Ибрахьимэ ишIуагъэкIэ.

Нэхэе Рэмэзан.