ШIэныгъэ лые хъурэп

Ныбжьыр пэрыохъоп

ЩыIэныгъэм, уфай-уфэмыеми, уепIу ыкIи шIыкIэ уегъашIэ. УгукIэ пшIоигъо къодыемэ, къыбдэмыхъуни, зэшIомыхы­ни щыIэп. Ащ ищыс мы къэсIощтыри.

IэкIыб къэрал тхакIоу Даниэль Дефо илъэс 60 хъугъэу «Робинзон Крузо» зы­фиIорэ произведениер ытхыгъ. Мы дэдэр ыныбжьыгъ Павел Бажовым «Малахитовая шкатулка» зыфиIорэр зетхым.

Михаил Кутузовыр илъэс 67-рэ ыныбжьэу 1812-рэ илъэсым Хэгъэгу зэо­шхом урысыдзэм ипащэу хэтыгъ. Ащ нахь гъэ­шIэгъоныр джыри И. Гете илъэс 81-рэ хъугъэу «Фауст» зэритхыгъэр ары. Бгъэ­шIагъо икъурэр сэнаущыгъэ, акъыл-Iушыгъэ, шIэныгъэ зиIэ пэпчъ сыдигъо­ми ар къыхэкIыжьын зэрэфаер ары. Iофыр зыщыбгъэцэкIэгъэ ныбжьыр арэп мэхьа­нэ зиIэр, пшIагъэм ишъоу ыкIи куп­кIэу иIэр, идэгъугъ зэкIэ зыфэкIожьы­рэр. «ШIэ­ныгъэ лые хъурэп» джары зыкIа­Iуагъэр.

Адыгабзэм фэгъэхьыгъэу

Тэ, адыгэхэм, адыгабзэр тиныдэлъфыбз. Ным къытIуилъхьэгъэ бзэм цIи, шъхьи хэти фэтымышIэу, ар дэгъоу тшIэныр епэсыгъ. Ау тэр шъыпкъэхэм тиадыгабзэ тытещыныхьэу, умышIэмэ, кондэ пырыпыцу мэз Iужъум фэдэу, зытэгъэпсы. Зыфэдгъэзэнышъ, тыгу те­хьэу ыкIи тырыгушхоу зэдгъэшIэным ушъхьагъу мин фэтэшIы. Хэта зила­жьэр? Тэр дэдэхэр ары! ЗышIоигъом ар ишэнэп, фэмыем сыдигъуи телъхьапIишъэ иIэщт.

Адыгабзэр зилъапIэм ини, цIыкIуи, Iофи, гущыIи къыпымыкIэу зэрегъашIэ. Ныдэлъфыбзэр — ным ыбзэ IэшIу, ихабз, ибзыпхъ, гушъхьэкIэн лъапI. АдыкIэ къанэрэ щыIэмэ, мыхъурэр зэкIэ армэугъэм фэкIожьы. Къэбгъэлэнлащэрэр пхыжьыгъуае мэхъуба.

Бзэр убгынэныр псынкIэ, ау укIэгъо­жьымэ, шыпыжьыгъошIу хъущтэп. «Iэн­тэгъур благъэ, ау уецэкъэжьын плъэ­кIырэп. Адыгабзэм фэгъэзагъэу къэпIо­нэуи, плъэгъунэуи макIэп щыIэр. Анахь гухэкI хъурэр непэрэ мафэм адыгабзэм изэгъэшIэн тещыныхьэхэу, теукIы­тыхьэхэу нахьыбэр — унагъуи, еджапIи, къэралыгъуи, еджакIохэри — зэрэхъу­гъэр ары. Ащ фэдэ еплъыкIэ-дэзекIуакIэр бзэзэгъэшIэным хэзагъэрэп, бзэр пшIэ­ным ищыкIагъэр уишъыпкъэ хэлъэу зыфэбгъэзэныр ары.

IэкIыб къэралхэм арысынхэ фаехэу хъугъэ адыгэхэр, сыд ишIыкIэми, бзэр — адыгабзэр зэрэчIамынэщтыр ары анахьэу зыпылъыгъэхэр. Бзэр зыпIэ­кIэзырэм ухэта? УбзэмыIу, утхьамыкI, унасыпынчъ. ЖэрыIо жабзэр яIэубы­тыпIэу, зым адрэм ышIэрэр риIотэжьызэ, охътэ къинэу къякIугъэм емылъытыгъэу, ар зэралъэкIэу аухъумагъ. Ащ ыужыIоу, къэралыгъо пчъэ гъэпытагъэхэр нахь къызызэIуаххэм, хэкужъым икIырэ адыгэ тхыбзэр, адыгэ гъэзет е журнал зырыз хэутыгъэхэр, художественнэ тхылъхэр аIэкIахьэхэ хъугъэх. Ныбжьи амылъэ­гъугъэу, амыгъэфедэгъэ урыс хьарыфы­лъэр, сыд ишIыкIэми, зэрагъэшIагъэ ащкIэ мыхэм яджэнхэм пае. Джары лIыгъэр ыкIи цIыфыгъэр! О пшъхьэ уфэмыгумэ­кIыжьымэ, къыпфэгумэкIын гори зэрэщы­мыIэр ахэм къагурыIогъагъ ащ дэ­жьым.

АдыгабзэкIэ еджэхэ зэхъум ахэ­кIы­гъэп, къахэхъуагъ нахь. Яадыгабзи нахь къытIупщыгъ, ядунэегурыIуакIи нахь зи­узэнкIыгъ. ЦIыфыр ышъхьэкIэ, илъэпкъкIэ ифедэ ышIэу пIугъэным джары мэхьа­нэ къезытырэр, уаси зыкIиIэр. Арымэ, ор-орэу умышIахэу узэгоожьыни ылъэкIыщт. Акъыл зиIэ горэми ыбзэ иIум-пэмэп, сыд ишIыкIэми, ар Iэтыгъэу зэри­хьащт, фэлъэкIырэмкIи къогъанэ ышIыщтэп.

Джащ пае хэти тызэжъугъэупчIыжь: «Сиадыгабзэ икъоу сэгъэфеда, къабзэу сырэгущыIа ыкIи сыда сэ сшъхьэкIэ бзэм сишIуагъэ езгъэкIын зэрыслъэ­кIы­щтыр?» Адыгэ нэбгырэ пэпчъ ренэу бзэ гупшысэр, ащкIэ Iофыгъохэр ищыIэныгъэ хэтхэ зыхъукIэ, адыгабзэри лъыкIотэщт. Уздэулэоу, пшIоIофэу Iоф зыдапшIэрэм хэмыхъон ылъэкIыщтэп.

Мамырыкъо Нуриет.