ШэпхъакIэхэмкIэ Iоф ашIэ

Гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ мы аужырэ илъэсхэм зэхъокIыныгъэшхохэр щыIэхэ хъугъэ. Гурыт еджа­пIэ­хэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм шэпхъакIэхэр къызыфагъэфедэзэ яIофшIэн зэхащэ, къыткIэ­хъу­хьэрэ ныбжьыкIэхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ шIэныгъэ арагъэгъоты.

IMG_0009

Тэхъутэмыкъое район администрацием гъэсэны­гъэмкIэ игъэIорышIапIэ ипащэу Пэрэныкъо Светланэ бэмышIэу гущыIэгъу тыфэхъугъ, мы лъэны­къомкIэ Iофхэм язытет тащигъэгъозагъ.

— Районым зэкIэмкIи еджэ­пIэ 21-рэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ 14-рэ ит. Ащ нэмыкIэу кIэлэ­цIыкIу IыгъыпIэ зыдэмыт къуа­джэхэу Щынджые, Козэт, Псэйтыку, Пэнэхэс адэт гурыт еджа­пIэхэм апытыути кIэлэцIыкIу Iы­гъыпIэхэр ащыдгъэпсыгъэх. Гъэсэныгъэ тедзэ зыщядгъэ­гъотырэ Гупчи тиI, — еIо Светланэ.

КъэIогъэн фае мы аужырэ илъэситфым гъэсэныгъэ учреждениехэм ачIэсхэм япчъагъэ процент 23-рэ зэрэхэхъуа­гъэр. Илъэс къэс гурыт еджапIэхэм ащеджэхэрэм япчъагъэ зэха­п­шIэу хэхъо. Яблоновскэм, Инэм, Пэткэу ащыпсэунэу бэ къэкIожьырэр.

Безимени-1_min

ХэушъхьафыкIыгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу, 2016-рэ илъэсым кIэлэеджэкIо 1100-рэ зычIэфэщт гурыт еджа­пIэ поселкэу Инэм къыдашIыхьанэу щыт, 2017-рэ илъэсым джащ фэдиз кIэлэеджакIомэ ателъытэгъэ гурыт еджапIэ Яблоновскэм щагъэпсын гухэлъ яI. Жъы хъугъэ еджапIэ­­хэм сабыйхэр къызэрачIа­щы­жьыщтхэм имызакъоу, зы сме­нэкIэ кIэлэеджакIохэр еджэн­хэ амал яIэ хъущт. Мы программэ дэдэмкIэ нэбгырэ 500 зычIэфэщт гурыт еджапIэ Бжыхьэкъоежъым 2019-рэ илъэсым щашIынэу агъэнафэ.

— АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэ­ныгъэмрэкIэ и Министерствэ спортым пыщэгъэ ныбжьыкIэхэм япчъагъэ нахьыбэ шIы­гъэ­ным епхыгъэ федеральнэ программэм тыхэлэжьэнэу къы­тиIуи, Тэхъутэмыкъое гурыт еджапIэу N 1-р программэм хэфагъ, ащ къыдыхэлъытагъэу спортзалым игъэцэкIэжьын сомэ миллиони 2-м ехъу пэ­Iухьагъ, аужырэ шапхъэхэм адиштэу ар зэтегъэпсыхьагъэ хъугъэ. Мы илъэсым ­Псэйтыку дэт гурыт еджапIэм испортзал игъэкIэжьын тыфежьэнэу тэгъэнафэ, — къеIуатэ тигу­щы­Iэгъу.

Спортым ылъэныкъокIэ Тэ­хъутэмыкъое районым иныб­жьы­­кIэхэм гъэхъэгъэшIухэр яIэх. Районым ыкIи республи­кэм ащызэхащэрэ Iофтхьа­бзэхэм ахэлажьэх. БэмышIэу Спартакиадэм иреспубликэ уцу­гъо зэрифэшъуашэу зы­къы­щагъэлъэгъуагъ ыкIи зэхэтхэу (общекоманднэу) апэрэ чIыпIэ къыдахыгъ.

STP80032

НэмыкI районхэм афэдэу, Тэхъутэмыкъое районми кIэлэ­егъэджэ ныбжьыкIэхэр има-
кIэх. ГущыIэм пае, еджэпIэ зэфэшъхьафхэм пэублэ классхэр езыгъэджэщтхэ кIэлэегъаджэхэр, хьисапыр, инджылызы­бзэр, фи­зическэ культурэр, тарихъыр, урысыбзэр, географиер ыкIи физикэр языгъэхьыщт­хэр афикъу­хэрэп.

— НыбжьыкIэхэм кIэлэегъэ­джэ сэнэхьат зэрагъэгъотыным пае ахэм ягъэхьазырынкIэ къыттефэрэр зэкIэ тэшIэ, — еIо Светланэ. — Гухэлъ гъэнэфагъэ зиIэ программэмкIэ ныб­жьы­кIэхэр апшъэрэ ыкIи ­гурыт кIэлэегъэджэ сэнэхьат зэра­гъэ­гъотынэу чIэтэгъахьэх, ахэм хэ­ушъхьафыкIыгъэ муниципальнэ стипендие ятэты. Мы аужырэ илъэсищым къыкIоцI кIэлэ­егъэджэ ныбжьыкIэ 14 гурыт еджапIэхэм къаIухьагъ, ахэм ащыщэу непэрэ мафэмкIэ нэ­бгырэ 11-мэ Iоф ашIэ. Ныбжьы­кIэхэр кIэлэегъэджэ сэнэ­хьа­тым нахь кIэгушIунхэм пае план гъэнэфагъэ зэхэдгъэуцуагъ, ащ къыдыхэлъытагъэу ахэм фэ­гъэкIотэнхэр афэтэшIых. Гущы­Iэм пае, еджапIэм къыIухьэ­гъакIэм зэтыгъо тынэу окладитIу етэты, ащ имызакъоу специалист ныбжьыкIэхэм къалэжьырэ ахъщэм нэмыкIэу процент 50 тедзэу афыхэтэгъахъо. НыбжьыкIэхэм яIофшIэн нахь дэгъоу агъэцэкIэным фэшI егъэджэн зэфэшъхьафхэр ренэу афызэхэтэщэх, нахьыжъхэр ящысэтехыпIэхэу Iоф ашIэ.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм нэ­бгырэ мини 4 фэдиз ачIэс. КIэ­лэцIыкIу купэу къызэIуахы­гъакIэхэм нэбгырэ 480-рэ къя­кIуалIэ. Ащ нэмыкIэу, Яблонов­скэм дэт ублэпIэ еджапIэм кIэлэцIыкIуи 180-рэ чIэфэнэу агъэхьазырыщт. 2016-рэ илъэ­сым, гъэтхэпэ мазэм Яблонов­скэм дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Солнышко» зыфиIорэм къыпашIыхьажьыгъэр мэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъагъ. 2016-рэ илъэсым ищылэ мазэ ехъулIэу УФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм ягъэ­цэкIэн къыдыхэлъытагъэу, илъэ­си 3-м къыщегъэжьагъэу 7-м нэс зыныбжь сабый чэзыум хэтыгъэп. Ау районым зызэриушъомбгъурэм, мыщ исхэм анэмыкIэу нэмыкI псэупIэхэм къарыкIыхэрэр къызэрэкIохэрэм къыхэкIыкIэ, мыинми, джыри чэзыу щыIэ хъугъэ.

Федеральнэ къэралыгъо гъэсэныгъэ шапхъэхэм атетэу кIэ­лэцIыкIу IыгъыпIэхэм Iоф ашIэ. ШIыкIакIэм техьэгъэ кIэлэ­пIу­хэм яшIэныгъэхэм ренэу аха­гъахъо. ГущыIэм пае, кIэлэпIуи 138-мэ яшIэныгъэхэм ахагъэ­хъуагъ, профессиональнэу зыщырагъэджэрэ курсхэр нэбгырэ 235-мэ акIугъ. Район бюджетым щыщ сомэ миллионрэ мин 435-рэ ащ пэIуагъэхьагъ.

Безимени-4 (1)Анахь дэгъоу Iоф зышIэрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу гъэсэны­гъэм игъэIорышIапIэ ипащэ къыхигъэщыгъэхэм ащыщых «Дэхэбын», «Калинка», «Сказка», «Красная шапочка», «Насып», «Ручеек», «Солнышко» зыфиIохэрэмрэ гурыт еджа­пIэхэу N 7-мрэ N 24-мрэ япхы­гъэу Iоф зышIэхэрэмрэ.

Джащ фэдэу къэIогъэн фае кIэлэцIыкIу IыгъыпIитфымэ логопунктхэр зэрахэтхэр. Нэ­бгыри 170-у ахэм ачIэ­сыгъэм щыщэу нэбгыри 107-мэ абзэ зэтырагъэуцожьыгъэу къы­чIэкIыгъэх, адрэхэм джыри Iоф адашIэ.

КIэлэпIу сэнэхьатым зыкъе­гъэIэтыжьыгъэным районым яшъыпкъэу щыпылъых, зэнэ­къокъу, семинар, конференцие зэфэшъхьафхэр афызэхащэх, республикэм щыкIохэрэми ча­нэу ахэлажьэх.

Гурыт еджапIэхэм феде­ральнэ къэралыгъо гъэсэныгъэ стандартым тетэу Iоф ашIэ. ЯтIо­нэрэ илъэс хъугъэу апэрэ клас­сым къыщегъэжьагъэу яплIэнэрэм нэс гурыт еджа­пIэхэр зэкIэ мы шIыкIэм тетых. Джащ фэдэу я 5-рэ классхэр зэкIэ, я 6 — 8-рэ классхэм ащыщхэри мыщ техьагъэх.

— Мы шIыкIэм тетэу ныб­жьы­кIэхэм шIэныгъэ арагъэ­гъотыным фэшI ищыкIагъэр зэкIэ гурыт еджапIэхэм яIэх. КIэлэегъаджэхэм яшIэныгъэхэм защахагъэхъощт Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм ахэлажьэх. Тиапэрэ пшъэрылъхэм ащыщ я 9-рэ, я 11-рэ классхэр къэзыухыхэрэр зэтыгъо къэралыгъо ушэтыным фэдгъэ­хьазырынхэр. Зэфэхьысыжьхэр пшIынхэ зыхъукIэ, гъэрекIо кIэух дэгъухэр тиIагъэх. Рес­публикэмкIэ гурыт баллэу къы­рахыгъэмкIэ ятIонэрэ чIыпIэр тыубытыгъэ, гъэрекIопагъэ я 6-рэ чIыпIэм тыщытыгъ, — къытфеIуатэ Светланэ.

Зэтыгъо къэралыгъо ушэ­тыныр Тэхъутэмыкъое гурыт еджа­пIэу N 1-р ары зыщаты­щтыр. Аудиторие 20-мэ еджапIэр къэзыухыхэрэм защаушэтыщт. ЗэкIэмкIи ушэтынхэм нэ­бгыри 176-рэ къякIолIэнэу агъэ­нафэ. ГъэрекIо къыщегъэжьагъэу еджапIэр шапхъэхэм ади­штэу зэтегъэпсыхьагъ. Шъыпкъагъэ хэлъэу яшIэныгъэхэр къы­зэрагъэлъэгъощтхэм пае ищы­кIагъэр зэкIэ зэрагъэгъотыгъ. КIэлэеджакIохэр мыщынэхэу яшIэныгъэхэр къызэра­гъэлъэгъощтхэм фэшI пэшIоры­гъэшъ ушэтынхэр афызэхащэх. Я 9-рэ классхэм ащеджэхэрэми игъэкIотыгъэу Iоф адашIэ. Нэбгырэ 586-мэ мы илъэсым къаухыщт, ахэм экзамен тыпIи 3-мэ защаушэтыщт. Мы илъэ­сым къыщегъэжьагъэу я 9-рэ, я 11-рэ классхэр къэзы­ухыхэрэм апае урысыбзэмкIэ ыкIи хьисапымкIэ муниципальнэ уплъэкIун IофшIэнхэр зэхащэх.

ПIатIыкъо Анет.