Якъубэкъохэр чанных

Хъупхъэх, чаных ежь Мыгу Якъуби лэжьэкIо бэлахьэу, зыфагъазэрэр ищытхъу аригъаIозэ ыгъэца­кIэу, лIы шъырытэу, къуаджэм щалъытэу, ыIорэм уасэ фашIэу Джэджэхьаблэ дэсыгъэшъ.

208Ау ащ щыIэныгъэ гъогу къинэу къыкIугъэм тыкъытегущы­Iэнэу непэ пшъэрылъ зыфэдгъэуцужьырэп. КIэкIэу къэтIон, Мыгу Якъубэ кIэлэкIэ дэдэу къиныгъо Iаджми арихьылIагъ. Нэмыц техакIохэм лъыгъэчъэ заоу къыташIылIагъэм хэлэ­жьагъ, бгъэхэлъхьэ лъапIэхэри къыщыфагъэшъошагъэх, ятIонэрэ купым хэхьэрэ сэкъатныгъэ иIагъ.

ТекIоныгъэр къыдахи чылэм къызегъэзэжьым, пыим зэщи­гъэкъогъэ мэкъу-мэщыр зыпкъ изыгъэуцожьхэрэм яапэрэ сатырхэм ахэтыгъ, трактористэу илъэс пчъагъэрэ Iоф ышIагъ. Сэкъатныгъэ зэриIэм пае къымыгъанэу, чIыгур зыжъохэрэм, губгъохэр гъэбэжъулъэ зышIы­хэрэм акIыгъугъ.

Нэужым Джэджэхьаблэ дэтыгъэ тучаным тучантесэу агъакIуи илъэсипшI пчъагъэрэ, пенсием окIожьыфэ, ищытхъу аригъаIозэ лэжьагъэ, цIыфхэр ыгъэрэзагъэх. Непэ къызнэсы­гъэм Якъубэ иIофшIэкIагъэ, цIыфышIоу, гукIэгъушхо хэлъэу, гуIэу къеуалIэрэм зыфаер фи­гъэцакIэу зэрэщытыгъэр къо­джэдэсхэм ащыгъупшэрэп.

Мыгу Якъубэ тIо къыщагъ. Апэ шъхьэгъусэ фэхъугъа­гъэр Фэрдаус (ЛенинэхьаблэкIэ Апыщмэ япхъу), зэгурыIохэу зэ­­дыщыIагъэх. Ау Фэрдаус пэ­сащэу идунай зехъожьым, ятIо­нэрэу къыщэжьыгъагъэр Нэ­шъукъуаекIэ КIыкIхэм япхъоу Тыгъэнгуащ. Мы бзылъфыгъи­тIумэ ахэкIыгъэу Якъубэ лъфы­гъэ 11 иIагъ — шъэожъыехэу Заур, Юр, Хъызыр, Юныс, Рус­лъан, Аслъан, Юсыф, Эдик, Алик, пшъэшъэжъыехэу Кукулэрэ Фатимэрэ. Ахэр зын къы­лъфыгъэхэм фэдэхэу зэшъхьэ­гъусэхэм зэрэзэдапIугъэхэр, непи зэрэзэхэтхэр зымыгъэ­шIа­гъорэ щыIэп. Ари Якъубэрэ Тыгъэнгуащэрэ янасыпы­шIуагъ, яакъылышIугъ. ТIури щыIэжьхэпышъ, Алахьым джэнэтыр къарет.

Зэш-зэшыпхъухэри цIыфышIу дэдэ хъугъэх, унэгъо дахэхэр ашIагъ, дэгъоуи мэпсэух. Заур полковник, КГБ-м икъу­лыкъушIэу щытыгъ. Хъызыр Урысыемрэ Адыгэ Республикэмрэ язаслуженнэ псэолъэшI, Мыекъуапэ Шытхьэлэ ыкIи Апшеронскэ районхэм псэолъэ зэфэшъхьафхэр ащешIы. Руслъан Мыекъопэ мебелышI фабрикэщтыгъэм ишхапIэщтыгъэр ыIыгъ, джэгухэр, нэмыкI пчыхьэзэхахьэхэр щызэхащэ, ме­белышI цехми Iоф регъашIэ. Юныси, Эдики Хъызыр игъусэх. Аслъани Джэджэхьаблэ дэт хъызмэтшIапIэм хъупхъэу щэлажьэ. Алики титхыгъэ нэужым игугъу къыщытшIыщт. Фатимэ Джэджэхьаблэ щыныс, Кукулэ Тэхъутэмыкъуае щэ­псэу. Зигугъу къэтшIыгъэ унэгъо шIагъом тхылъ псау ­къыфэптхыныр ифэшъуаш. Зы­цIэ къетIогъэ якIалэ пэпчъ, ахэм унэгъо дахэу ашIагъэхэм, лъфыгъэу къапыфэжьыгъэхэм (ахэм ащыщ орэдыIо ныб­жьыкIэу Мыгу Айдэмыр)адыгэ лъэпкъыр зэрагъэдахэрэм фэшI къяпIолIэнэу щыIэр бэ. Тэ зигугъу къэтшIыщтыр зэшхэм анахьыкIэу Алик.

Бизнесым пылъ

Джары мы тхыгъэр къэдгъэхьазырынри къызхэкIыгъэр. А кIалэм бэрэ гущыIэгъу тыфэ­хъоу щымытыгъэми, Теуцожь районымкIэ селоу Краснэм шхэ­пIэ дэхэшхоу къыщызэIуи­хыгъэм автомашинэ зэфэ­шъхьафхэу бэу зэрэIутхэр тлъэгъущтыгъ. ЗыкIи ащ ты­чIэ­мыхьагъэми, зэхэтхыщтыгъ адыгэ шхынхэр дэгъоу зэрэ­ща­гъэхьазырхэрэр, нэбгырэ пчъагъэмэ Iоф зэраригъашIэрэр.

Ащ фэшI бэшIагъэу тигухэ­лъыгъэр дгъэцакIэзэ, мы мафэхэм ыдэжь тыщыIагъ. Нэ­гушIоу Алик къытпэгъокIыгъ, ика­бинет тырищагъ. Къутыр цIыкIур армырэу, Краснодар дэт IофшIэпIэ кабинет горэм тихьагъэу къытщыхъугъ. Ар лъэшэу гохьэу зэтегъэпсыхьагъ. Сигопагъ тичылэ кIалэм етлъэ­гъулIэрэр.

— Сэ 1968-рэ илъэсым Джэджэхьаблэ сыкъыщыхъугъ, — къытфеIуатэ Алик. — 1985-рэ илъэсым гурыт еджапIэр къызысэухым, колхозым Iоф щысшIэнэу езгъэжьагъ. ЕтIанэ Мыекъуапэ сагъакIуи, автомобильхэр зыщагъэцэкIэжьхэрэм сы­къыщырагъэджагъ. Ащ ыуж колхоз мастерскоим моторхэр згъэцэкIэжьхэу илъэсыбэрэ сыIутыгъ. Колхозхэр зызэбгырагъэзхэм, IофшIэн симыIэу сыкъэнагъ.

— Мы чIыпIэр цIыф зэблэ­кIыпIэшхоу щыт, — къыпе­дзэжьы Алик. — Къэбэртэе лъэныкъом, Ставрополь краим, Армавир, Мыекъуапэ къа­рыкIхэу Краснодар, Шъачэ, хыIушъо лъэныкъом кIохэрэм мыры ягъогур. Мыжъор, пша­хъор машинэшхохэм мыщ щызэращэх, туристхэри бэу щы­зэблэкIых. Чэщи мафи автомашинэхэр уцухэрэп. Ащ къы­хэкIэу, 2009-рэ илъэсхэм адэжь чIыгу къаIысхи шхэпIэ цIыкIу IусшIыхьэгъагъ. Хэдгъахъозэ, джы тызэрэхъугъэр олъэгъу. ТиIофышIэхэр зэкIэ Аскъэлае, селоу Краснэм щыщых. Чебурекхэр, щэлэмэ-хьалыжъохэр агъажъэх, котлети, хьалыжъо­жъыйи, блинчикхэри, кофе, щай зэфэшъхьафхэри тиIэх. Iоф­шIэнымкIэ тищыкIагъэр зэкIэ зэтэгъотылIэжьы.

Ащ ыуж ахэр нахь дэгъоу къытфэзыIотэщтхэ Апыщ Фатимэ гъусэ Алик къытфишIи, шхапIэр къэтплъыхьагъ.

— Мы залым столих чIэт, нэбгырэ 20 чIэфэ, — къыт­феIуатэ Фатимэ. — Олъэгъу тIысыпIэ нэкI хъатэ зэрэщы­мыIэжьыр, гъогурыкIохэр бэ мэ­хъух. ЕтIани тигъомылап­хъэхэр агу рехьыхэшъ, шо­ферхэр Рязанскэм къыщыуцухэрэп. Непэ мыщ Iоф щызы­шIэрэр Еутых Саид. Хъупхъэ дэд, нэутх, псынкIэу мэIабэ. Аригъэшхырэр къуаерэ картофрэ зыдэлъхэ хьалыжъожъыехэр, щэлэмэ-хьалыжъохэр, котлетхэр…

— ЯтIонэрэ залым ­нэбгырэ 30 чIэфэ, щагъажъэхэрэр лырэ къуаерэ зыдэлъхэ жъэ­пхъэ хьалыжъошхохэр ары, — икъэ­Iотэнхэр лъегъэкIуатэх пшъэ­шъэжъые нэщх-гущхым. — Iоф щызышIэрэр Емыж Заир. Сэри непэ ащ сыригъус. Удэлэ­жьэн­кIэ цIыф гупсэф. Олъэгъуа пахъэр атырихэу, зэри­тэкъокIэу щэлэмэшхохэр зэригъажъэхэрэр?! Джащ фэдэу лыми, къуаеми зыдэлъ щэлэмэшхо щай кIыгъоу зыпшхыкIэ, уегъэшхэкIы, ыуасэри бэп — сомэ 50. СменитIоу Iоф тэ­шIэ. Мазэм мэфэ 15 тызэ­рэ­лажьэ­рэр. Пчэдыжьым сыхьатыр 8-м шхапIэр къызэIу­тэхы, пчыхьэм сыхьатыр 8-м зэфэтэшIыжьы. ХьакIэхэм та­щыкIэрэп, Косовэ, Шам къа­ры­кIыгъэхэри къычIахьэхэу хъу­гъэ. ТэхьакIэх Чэчэнми, Къэбэртаеми, нэмыкI чIыпIэ­хэми къарыкIыгъэхэр. Адыгэ шхы­ны­гъоу апэдгъохыхэрэр лъэшэу агу рехьых, зэ къытэолIэ­гъагъэр ятIонэрэм тишхапIэ блэкIыжьырэп.

ЗэкIэмкIи нэбгыри 6 тызэрэ­хъурэр. Къэбзэныгъэм фэ­гъэ­загъэр Емыж Сафыет. Тхьаркъохъо Анжелэ мы IофшIапIэм апэ дэдэ къыIухьагъэхэм ащыщ, щэкIо шъхьаIэу тиI. Iоф­шIэн ама­лэу тиIэхэр дэгъу дэ­дэх. ЗэкIэри шапхъэхэм аде­штэ. ГъэучъыIалъэхэмкIи, псым­кIи, хьаку зэфэшъхьафхэмкIи, хьакъу-шыкъухэмкIи — ти­щыкIагъэу Алик тызщигъакIэрэ щыIэп. ЛэжьапкIэри игъом къытеты, тигъэпсэфыгъо уахъти, мэфэкI мафэхэмкIи къыт­фишIэнэу зи къыгъанэрэп. Тэри тыгу етыгъэу тэлажьэ, гъо­гурыкIохэр тэгъэразэх. Фаехэм гъомылапхъэхэр бжъэ ла­гъэхэм арылъхэу зыдырятэгъэ­хьыжьэ. Гукъао къытфыриIэу зи чIэдгъэкIыжьырэп, нэгушIо­хэу гъогу тетэгъэхьажьых.

Былымэхъо фермэр

Ар Мэртэ Iушъо Iут. ИкIы­хьагъэр метрэ 50, ишъомбгъуа­гъэр метрэ 35-рэ. Сотых 30 хъурэ щагур дахэу къэшIыхьагъ. Чэт, псычэт, тхьачэт заулэкIэ ригъэжьагъэгу. ЧэмиплIи ыщэфыгъах, зыр лъфэгъахэ, адрэ­хэми бэп акъудыищтыр. ШкIи-
щи ыщэфыгъ, джыри 15 къыфащэнэу язэгъыгъах. Къакъы­рыр зэтегъэпсыхьагъ, былым­Iусхэр ихъоих. Былымхэм яIы­гъын фэгъэзагъэхэр зэшъхьэ­гъусэхэу Аулъэ Хьамидэрэ Светэрэ.

Алик имурадхэм къыдалъы­тэ фермэм зыригъэушъом­бгъунэу, лыри, щэри бэу къахьыжьэу ыгъэпсынэу. Игухэ­лъышIухэр къыдэхъунхэу ты­фэлъаIо.

Нэхэе Рэмэзан.