Шъуифитыныгъэхэр зэжъугъашIэх

Предприятиехэм, организациехэм финанс амалэу яIэхэр къызэреIыххэрэм елъытыгъэу яIофышIэхэр мэфэ имыкъу IофшIакIэм тырагъэхьанхэ фаеу бэрэ къыхэкIэу ыублагъ.

Мэфитф IофшIэгъу тхьамафэм тегъэпсыкIыгъэу инженерэу Iоф сэшIэ. А шапхъэр кол­лектив зэзэгъыныгъэми, Iоф­шIэнымкIэ зэзэгъыныгъэу къыз­дашIыгъэми къыделъытэ. Бэ­мышIэу къытаIуагъ мэфищ Iоф­шIэгъу тхьамафэм тытырагъэ­хьащтэу. Ащ фэдэ фитыныгъэ предприятием ипащэ иIа?

ЩыIэныгъэр дэгъоу зэрэмы­гъэпсыгъэр ары цIыфхэм Iоф­шIэн язытырэр ащ фэдэ Iоф­шIакIэм зыкIытехьэрэр: на­хьы­бэмкIэ ащ фэдэ шIыкIэм гухэлъэу иIэр лэжьапкIэм пэ­Iуи­гъэхьэрэ мылъкур къэгъэнэ­жьыгъэныр ары, сыда пIомэ ащ тетэу зигъэпсыкIэ, цIыфым мэфэ пчъагъэу Iоф зэришIагъэм тефагъэр ары ныIэп лэ­жьапкIэу IофышIэм ритырэр. Ащ фэдэу къыхэкIын зэрилъэ­кIыщтыр цIыфым раIо IофшIа­пIэм аштэ зыхъукIэ е ыужыкIэ. Ежь IофышIэр кIэлъэIун ылъэ­кIыщт мэфэ е тхьамэфэ имы-
къу IофшIакIэм тырагъэхьанэу. Арышъ, IофшIэнымкIэ хэбзэ­гъэуцугъэм зэригъэнафэрэм тетэу, мыщ фэдэ зыхъукIэ бгъуи­тIум язэдэштэныгъэ те­гъэ­псы­кIыгъэу а Iофыр щытын фае.

— Мэфэ IофшIэгъур гъэ­кIэкIыгъэнымк хэта зилъэ зыфамыгъэцэкIэн фимытхэр ?

Ежьхэр къызэрэкIэлъэ­Iу­гъэхэм тетэу, цIыфхэм Iоф­шIэн язытырэм IофышIэ куп зырызхэм ащ фэдэ шIои­гъо­ныгъэу яIэр афигъэцэ­кIэн фае. Ахэм ащыщых:

сабый къызыфэхъунэу щыт бзылъфыгъэхэр;

нытыхэм яз (опекунэу, попе­чителэу) зыныбжь илъэс пшIы­кIуплIым нэмысыгъэ кIэлэ­цIыкIу зиIэр;

кIэлэцIыкIу сэкъатым Iофыр фэгъэхьыгъэ зыхъукIэ ныбжьыр илъэс пшIыкIуим нэсын ылъэкIыщт;

унагъом щыщэу сэкъатныгъэ зиIэм ифэIофашIэхэр зезы­хьэ­рэ IофышIэр (мыщ дэжьым медицинэ заключение ищы­кIагъ). Ащ фэдэу хъун зэ­рилъэ­кIыщтхэр Урысые Фе­дерацием IофшIэнымкIэ икодекс ия 93-рэ статья егъэ­нафэх.

Ау мыщ дэжьым тэ анахьэу тшIогъэшIэгъоныр а шапхъэхэм ахэмыхьэрэр, мэфэ Iоф­шIэгъу пIэлъэ гъэкIэкIыным цIыфым IофшIэн езытырэр кIэ­щакIо фэхъу зыхъукIэ ары.

— Сыдигъуа предприятиер IофшIэгъу пIэлъэ имыкъум зытехьэрэр?

ЗэкIэри къызэлъызыубытырэ шапхъэхэу цIыфымрэ ащ Iоф­шIэн езытырэмрэ язэдэштэны­гъэ тегъэпсыкIыгъэу IофшIэгъу пIэлъэ гъэкIэкIыгъэм зэрэтехьэхэрэм димыштэрэ шIыкIи щыI. Предприятием зэхэщэн ыкIи технологическэ зэхъокIы­ныгъэу щыкIохэрэм апкъ къи­кIэу, цIыфхэр жъугъэу IугъэкIы­гъэнхэм ищынагъо щыIэ зы­хъу­кIэ, IофышIэ коллективыр къэ­гъэнэжьыгъэным фэшI цIыф­хэм IофшIэн язытырэр мэфэ (сменэ), тхьамэфэ IофшIэгъу пIэ­лъэ имыкъум техьанхэу ­ыгъэ­­­нэфэн ылъэкIыщт. Ащ тетэу предприятием ипащэхэм пIэ­лъэшIу къыкъокIыфэкIэ Iоф­шIэпIэ чIыпIэхэр къагъэнэжьын­хэ алъэкIы.

Дэгъу лэжьакIом ащ фэдэ IофшIакIэм пIалъэу иIэр зы­шIокIы мыхъущтыр ышIэмэ — ар мэзих (Урысые Федерацием IофшIэнымкIэ икодекс ия 74-рэ статья иятфэнэрэ Iахь).

— Сыдэу хъущта лэ­жьа­кIор ащ фэдэ Iоф­шIа­кIэм емызэгъмэ?

ПIэлъэ имыкъум тетэу Iоф ышIэным лэжьакIор емызэгъы зыхъукIэ, IофшIэнымкIэ кодексым ия 81-рэ статья иа I-рэ Iахь ия 2-рэ пункт зэригъэна­фэрэм тетэу бгъуитIум Iоф­шIэ­нымкIэ зэзэгъыныгъэу зэ­дашIыгъагъэм кIуачIэ имыIэжь ашIы. Мыщ дэжьым Iо­фышIэм зэкIэ тефэрэ гарантиехэр ыкIи компенсациехэр ра­тых (Iоф­шIэ­нымкIэ кодексым ия 74-рэ статья ияхэнэрэ Iахь).

— ЫпэкIэ Iоф зэра­шIэ­щтыгъэ шапхъэм техьэжьыгъэныр сыдэущтэу гъэпсыгъа?

АпэрапшIэ агъэнэфэгъэгъэ пIалъэм нахь пасэу ыпэкIэ Iоф зэрашIэщтыгъэ шапхъэм техьа­жьынхэ фитхэу хэбзэгъэуцугъэм егъэнафэ. Ар къыбгурыIонэу щыт. Экономикэ Iофыгъохэр нахь пасэу зыпкъ ­иуцожьынхэ алъэ­кIыщт. Ау лэжьакIохэу IофшIэ­гъу пIэлъэ гъэкIэкIыгъэм еса­­гъэхэмкIэ ар ошIэ-дэмышIэу мыхъуным фэшI цIыфхэм Iоф­шIэн язытырэм профкомым иеплъыкIэхэр къыдилъытэнхэ фае (IофшIэнымкIэ кодексым ия 74-рэ статья ияблэнэрэ Iахь).

— Сыдигъуа къызэрэ­уцущтхэр къызаIорэр?

Кризисым илъэхъанэ продук­циеу къыдагъэкIырэм ибагъэ къыщыкIэн ыкIи пIэлъэ гъэнэ­фагъэм къыкIоцI цIыфхэм Iоф­шIэн язытырэм ашIэн икъун аримыгъэгъотышъоу хъун ылъэ­кIыщт. Джащ фэдэу зыхъукIэ къэуцунхэ фаеу зэрэхъугъэр IофышIэхэм араIо.

Производствэр къызагъэ­уцу­кIэ цIыфхэм IофшIэн язытырэм къэуцунхэ фаеу зэрэхъу­гъэм ехьылIэгъэ унашъо зэри­шIыгъэм фэгъэхьыгъэ къэбарыр унашъо зишIыгъэм ыуж IофшIэгъу мэфищым шIомыкIэу цIыфхэм IофшIэн ягъэгъоты­гъэ­нымкIэ къэралыгъо къулы­къум лъегъэIэсы (Урысые Федерацием цIыфхэм IофшIэн щягъэ­гъотыгъэным ехьылIагъ» зы­фиIорэ хэбзэгъэуцугъэм ия  25-рэ статья ия 2-рэ пункт иятIо­нэрэ абзац).

— Зэрэщысыгъэхэ пIа­лъэм тефэрэ лэжьапкIэр сыдэущтэу аратыра?

IофышIэхэм ялажьэ хэмылъэу щысынхэ фаеу ­хъугъэмэ, IофышIэхэм а пIалъэм тефэрэ лэжьапкIэр аратын фае.

А пIалъэм тефэу араты­щтыр зэфэмыдэн ылъэкIыщт. Араты­щтыр зыфэдизыр зэлъыты­гъэр къэуцунхэ фаеу зэрэхъугъэм телъхьапIэу иIэр ары.

IофшIэн язытырэм имыса­гъэ­кIэ къэуцунхэ фаеу хъугъэ­мэ, лэжьапкIэу аратырэр Iофы­шIэм гурыт лэжьапкIэу иIэм ызы­щэнитIу фэдиз (IофшIэ­нымкIэ кодексым ия 157-рэ статья иа 1-рэ Iахь).

IофышIэхэр щысынхэ фаеу зэрэхъугъэм цIыфхэм IофшIэн язытырэм ыкIи IофышIэхэм яла­жьэ емылъытыгъэмэ, лэжьап­кIэу аратырэр тариф ставкэм, окладым (IэнэтIэ окладым) ызы­щэнитIу фэдиз мэхъу (IофшIэ­нымкIэ кодексым ия 157-рэ статья ия 2-рэ Iахь).

«Рострудым» шъугу къегъэ­кIыжьы: бэрэ къыхэкIы IофшIа­пIэр къэуцугъэу ыкIи цIыфхэр ядэжь атIупщыжьхэу.

Специалистхэм игъоу къы­шъуфалъэгъу: цIыфыр иIофшIэ­пIэ чIыпIэ зэрэщымыIэщтыр тхы­гъэ шIыкIэкIэ гъэнэфагъэу щытын фае. Предприятиер къызэрэуцугъэм къыхэкIэу IофышIэр къыдэмыкIын фитэу хэ­бзэгъэ­уцугъэм ыгъэнафэрэп. Ащ тетэу зекIорэм ­дисциплинарнэ пшъэдэкIыжь рагъэхьын, ары пакIошъ, IофшIэгъу мафэр зэрэхинагъэм фэшI IуагъэкIын алъэкIыщт. Ау бэрэ щытынэу IофшIапIэр къызыуцукIэ, цIыф­хэм IофшIэн язытырэм къы­дигъэкIыгъэ унашъом тетэу Iо­фышIэхэр къыдэмыкIынхэу ыгъэ­нэфэн ылъэкIыщт. Ащ фэдэ уна­шъо щымыIэ зыхъукIэ, зэ­кIэми IофшIэн дисциплинэр агъэ­цэкIэн фае.

Зыгъэхьазырыгъэр
СЭХЪУТЭ Нурбый.