ЩыIэныгъэм джэуапыр къыщежьэ

Урысыем, Адыгеим янароднэ артистэу, Аб­хъазым, Пшызэ язаслуженнэ артистэу Кукэнэ Мурат ыныбжь непэ илъэс 70-рэ мэхъу. Ащ фэгъэхьыгъэу гущыIэгъу тыфэхъугъ.

— Зыгорэ щыIэныгъэм къыщыздэхъугъэмэ, ар сезыгъэджа­гъэхэм, сянэ-сятэхэу сызыпIугъэхэм, цIыф дэгъухэу сызыIу­кIагъэхэм яшIушIагъ, — къытиIуагъ Кукэнэ Мурат. — СицIыкIугъом къыщыублагъэу артист сэнэхьатыр гъашIэм къыщыздекIокIы.

— Мурат, арэущтэу къэоIо шъхьае, Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет узэ­рэщеджагъэр уищыIэныгъэ сыдэущтэу хэпхыщта?

— Ащ укъызэрэкIэупчIэщтыр сыгу къысиIощтыгъ. Николай Ханжиевыр деканэу тиIагъ. Бзэмрэ литературэмрэ сафэщагъэу художественнэ само­деятельностым сызэрэхэтыр кIэлэегъаджэхэм алъэгъущтыгъ. Театрализованнэ къэшIынхэм, фестиваль-зэнэкъокъухэм сахэ­лажьэщтыгъ.

— Еджэныр Ленинград щы­лъыбгъэкIотагъ. Ащ тытегъэгущыIэба.

— Къэралыгъо университе­тым театрэм, музыкэм ыкIи кином щыфагъасэщтыгъэх. Адыгеим икIыгъэ ныбжьыкIэ ку­пым сэри сыхэтыгъ. Зыхьэ Заурбый, Кушъу Светлан, Зыхьэ Мэлайчэт, Уджыхъу Марыет, ХьатхьакIумэ Аскэрбый, Ацумыжъ Нурбый, ХьакIэгъогъу Къэсэй, нэмыкIхэм сэнэхьатэу къыхахыгъэр ашIогъэшIэгъоныгъ.

— Тарихъышхо зиIэ къалэм шъузэрэщеджэрэм мэхьэнэ хэ­хыгъэ иIэу шъулъытэщтыгъа?

— Тхьаегъэпсэух тиIэшъхьэтетхэу еджакIо тызыгъэкIуагъэ­хэр, театрэм тыфэзыгъэсэгъэ кIэлэегъаджэхэр, искусствэм иIофышIэхэр. Ленинград дэт музейхэм, революционнэ, лIы­хъужъ ыкIи лэжьэкIо щытхъум япхыгъэ чIыпIэхэм мафэ къэс пIоми хъунэу тащыIэщтыгъ. Тлъэгъурэм, зэхэтхырэм шIэны­гъэу ахэтхырэр щыIэныгъэм еджапIэ зэрэщытфэхъущтыр кIэлэегъаджэхэм, къытфэгумэкIыхэу, тызышIогъэшIэгъон цIыф­хэм къытаIощтыгъ.

Гъунджэм тызэдеплъэ

— Театрэр щыIэныгъэм игъунджэу зылъытэхэрэм сы­да къяпIощтыр?

— Драматургхэр щыIэныгъэм иIотакIох. Гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэ къапкъырыкIырэ гу­пшысэу узыгъэгъуазэрэр цIыф­хэм алъыгъэIэсыгъэныр теат-
рэм ипшъэрылъ. Артистыр сэ­нэхьа­тэу зэрихьэрэмкIэ ­илъэпкъ, республикэм, хэгъэгум афэла­жьэ. Залым чIэсхэр гуфэбэныгъэ ахэлъэу къызэрэтпэгъокIы­хэрэм кIуачIэ къытхелъхьэ. Гъунджэм тызэдиплъэмэ, зытэ­лъэгъужьы.

— Дунэе классикэм хэхьэгъэ рольхэм къащегъэжьагъэу мыпсэу-мылажьэм нэсыжьэу рольхэр къэпшIыгъэх. Япчъа­гъэ плъытагъа?

— Слъытагъэп, ау Москва сыщыIэу артист цIэрыIом къысиIогъагъэр къыпфэсIотэщт. Илъэси 10 — 15-р зэлъыригъэ­убытызэ, классикэм щыщ роли 5 къызэришIыгъэр гуапэ зэрэщыхъугъэр зэригъэпшэщтыр ышIэщтыгъэп. Тэ ащ фэдэ артистхэм бэкIэ апэ тишъыгъ.

— «Псэлъыхъохэм» анэмыкI ухэмылэжьэщтми, артист цIэрыIоу узэрэщытыр дунаим щашIэ. «Зыхьэ Заурбыйрэ Кукэнэ Муратрэ спектаклэм хэлэжьэнхэу щытмэ непи теплъыщт», — къытаIоу бэрэ къыхэкIы.

— Искусствэр зыгу рихьы­хэрэм тафэраз, тхьаегъэпсэух.

УепIу

— Театрэм цIыфыр епIу, щыIэныгъэм фегъасэ. Къэ­пшIырэ ролым гукIэ шIэхэу ухэкIыжьа?

— Ролыр щыIэныгъэм къыщыздекIокIэу сэлъытэ. Абхъазым, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Краснодар краим, нэмыкIхэм тащыIэу къэгъэлъэгъонхэм тахэлажьэзэ, искусствэм лъэпкъхэр зэрэзэфищэхэрэм осэ ин етэты. Псэ зыпыт зэIукIэгъур псынэ­кIэчъ къаргъом фэо­гъадэ, янэплъэгъу фабэ гум къе­нэжьы.

— Укъызыщытхъужьынэу арэп зыфасIорэр. Ащ фэдэ чIыпIэ уифэ­мэ, зэдэгущыIэ­гъур сыда къызыщебгъажьэрэр?

— Дэгъоу, дэхагъэу тхэлъыр, искусствэр зэ­рэлъыкIуатэрэр сценэм къы­щыдгъэлъэгъоныр нахьышIукIэ тэ­лъытэ.

— ГущыIэм пае…

— Бзэм, лъэпкъым, шъуашэм изехьан, комедием, фэшъхьаф­хэм зафэбгъэзагъэми, искусствэм пIуныгъэ мэхьанэу иIэр къыдэмылъытэ хъущтэп. Къэ­пшIырэ ролыр сэнэхьатэу, хъу­гъэ-шIагъэу зэпхыгъэхэр, нэ­мыкIхэр къыдэолъытэх, щыIэныгъэр къэогъэлъагъо. Артистыр сыд фэдэ чIыпIэ ифагъэми, зэрифэшъуашэу къикIыжьын фае. ЫцIэ, иIофшIэгъухэм анапэ ригъэIыхы хъухэщтэп.

— Артистым ролыр дэгъоу къышIыным фэшI гукъэкIыжь дэгъу иIэн зэрэфаем сыда къепIолIэщтыр?

— Театрэр зыгу рихьыхэрэм а упчIэр къысатэу бэрэ къы­хэкIы. Тхылъхэм сяджэ, цIыфхэм саIокIэ, тизэдэгущыIэгъухэр шIукIэ сыгу къэсэгъэкIыжьых. Iоф зыдэтшIэжьыным тикIэлэ­егъаджэхэм, опыт зиIэ артистхэм тыфагъэсагъ.

(АдыгабзэкIи, урысыбзэкIи рольхэм ащыщ пычыгъохэр Ку­кэнэ Мурат къеIуатэх. Ятэжъ игущыIэ щэрыохэу Къуекъо Налбый къытхыжьыгъэхэм ащыщхэри езбырэу къеIох. — Е. Н.)

— ЗыкъегъэкIэракIэшъ, цIыфыр театрэм къэкIо, — Муратэ зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ. — Артистым къышIыщт ролым ежэ. Театрэм ищыIакIэ гукIэ хэхьагъэу жьыр къещэ.

— Ролыр къызыдэпшIырэ артистыр плъэгъун, зэхэпхын зэрэфаеми уиеплъыкIэхэр къеIуалIэхэба.

— Ащ сыдигъуи мэхьэнэ ин есэты. «Псэлъыхъохэр» цIыфхэм ашIогъэшIэгъон. Зыхьэ Заурбый къызэриIуагъэу, ты­псэлъыхъозэ жъы тыхъугъэми, рольхэр гум щыщ пычыгъох. ЦIыфхэм апашъхьэ уихьэмэ сыда япIощтыр? Ролым сыдигъуи псэ ищыкIагъ. Узышъхьамысыжьэу уисэнэхьат ыкупкI цIыфхэм афэгъэшъуаш.

— Мурат, тызытегущыIа­гъэр, уиIофшIагъэ ехьылIа­гъэу сэ сшIэрэр зызэхэбгъахъохэ­кIэ, зы гъэзет къыдэкIыгъори тфикъущтэп. (Мурат мэщхы). Унагъом тытегъэгущыI.

— Сяни, сяти Хэгъэгу зэо­шхом хэлэжьагъэх.

— Мэшэлахь. Уянэ илъэс 97-рэ ыныбжь, Тэхъутэмы­къуае щэпсэу…

Корреспондентыр. Куканэ­хэм яунагъо Адыгеим шIукIэ щашIэ. Тэхъутэмыкъуае сыщыIэу яунэ сихьэу уахътэ къысэкIугъ. Муратэ янэу Зулихъэ ныбжьыкIэ­хэм зэраIукIэщтыгъэр, Хэ­гъэгу зэошхом тидзэкIолIхэм лIыхъужъ­ныгъэу щызэрахьагъэр къафиIуатэзэ, пIуныгъэм мэхьэнэ ин зэрэритыщтыгъэр сщыгъупшэрэп. Муратэ ишъхьэгъусэу Саидэ тхэкIо цIэрыIу, ипьесэхэм атехыгъэхэр театрэм щагъэуцугъэх. КIэлищ зэдапIугъ.

Анахьыжъэу Алый искусствэм иIофышI. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо академическэ къэ­шъокIо ансамблэу «Налмэсым» иконцертнэ отдел ипащ. ­«Адыгэ пшъашъ» зыфиIорэ Дунэе зэ­нэкъокъоу Мыекъуапэ щыкIуагъэм ишIухьафтын шъхьаIэу «Пшъэшъэ тхьаматэр» Бэллэ къыфагъэшъошагъ. Джырэ уахътэ Москва щэпсэу, исэнэхьаткIэ Iоф ешIэ. Андзаур дунэе бизнесым фэгъэхьыгъэ шIэныгъэр къэралыгъо университетэу Москва дэтым щызэригъэгъотыгъ, IэнатIэ иI.

Алыйрэ ишъхьэгъусэу Лиа­нэрэ пшъэшъитIу зэдапIу: Суан­дэрэ Евэрэ.

Театрэм ыкIи кином яартис­тэу Кукэнэ Мурат спектаклэхэм ахэлажьэ, Геленджик щытырахырэ фильмэм ролыр къы­щишIыщт. Артист цIэрыIом июби­лей ехьылIэгъэ пчыхьэзэхахьэхэр мы мафэхэм тирайонхэм ащэкIох. Тэхъутэмыкъуае непэ зэIукIэгъу щыкIощт.

Опсэу, Мурат! Тхьэм уигу­хэлъышIухэр къыбдегъэхъух.

ЕмтIылъ Нурбый.