ШIэныгъэм илъагъохэмкIэ агъ

ШIэныгъэм и Мафэ, мэзаем и 8-р, зытефагъэр шIэныгъэхэмкIэ Урысые академиемрэ Ака­демическэ университетымрэ (джы Санкт-Петербург къэралыгъо университетыр) загъэпсыгъэхэ мафэр ары. УФ-м и Президент иунашъокIэ ар тикъэралыгъо зыщыхагъэунэфыкIырэр мыгъэ я 21-рэ илъэс мэхъу.

ШIэныгъэм илъагъо къыхэзыхыгъэу, ышIэрэм мафэ къэс хэзыгъэхъон гухэлъ зиIэхэм лъытэныгъэ къалэжьы. Ащ фэдэ цIыфхэм гущыIэгъу уафэ­хъуныр сыдигъуи гъэшIэгъон. ЯдунэееплъыкIэ ущыгъуазэ зэ­рэхъурэм дакIоу ори шIэныгъэм укъыфагъэущы. НыбжьыкIэхэр ащ хэщагъэхэ, апэрэ ушэтын гъэшIэгъонхэр зыщашIыхэрэр апшъэрэ еджапIэхэр арых. Непэ зигугъу къэтшIыщтхэм зызфагъэзагъэр бзэхэм язэгъэшIэн, ахэм гупшысэ куу хэлъэу къякIолIэгъэныр ары.

2015-рэ илъэсым Адыгэ къэ­ралыгъо университетым IэкIыб къэралыгъуабзэхэмкIэ ифакультет КIэрэщэ Маринэ чIэхьагъ. БлэкIыгъэ илъэсым ар къыу-­
хыгъ ыкIи шIэныгъэу IэкIэлъым къыщымыуцоу магистратурэм щылъыкIотагъ.

— СишIошIкIэ, шIэныгъэу уиIэм ренэу хэбгъэхъон фае, — къытфеIуатэ Маринэ. — Ащ къыхэкIэу магистратурэм сычIэ­хьажьыгъ. Факультетэу сызще­джагъэм икъыхэхын бэрэ сегупшысагъ. IэкIыб къэралыгъуа­бзэхэр зэрэсикIасэхэм ыкIи факультетым специалистхэр зэ­рифэшъуашэу зэрэщагъэхьазырхэрэм къахэкIэу мы лъэныкъом зестыгъ. Ар къызэрэхэс­хыгъэмкIэ сыкIэгъожьэу къы­хэкIыгъэп.

Маринэ къызэриIорэмкIэ, университетым зэрэчIахьэу, еджэным зэрэпылъым дакIоу общественнэ Iофми чанэу хэты хъугъэ. Ащ ишIуагъэкIэ ныб­джэгъубэ ыгъотыгъ. Универси­тетым щеджэфэ ныбжьыкIэхэм ыкIи студентхэм я Дунэе фестивалэу Шъачэ щыкIуагъэм, «Студенческий лидер» зыфиIорэ Урысые зэнэкъокъоу Элиста щызэхащагъэм, нэмыкI Iоф­тхьабзэхэми чанэу ахэлэжьагъ.

— 2019-рэ илъэсым бака­лавриатыр къызщысыухыщтым университетым шIухьафтын къысфишIыгъ сIоми хэукъоныгъэ хъущтэп. Студентхэм ыкIи кIэлэеджакIохэм яя 18-рэ Урысые зэнэкъокъоу «Знаете ли Вы Францию и ее регионы?» зыфиIорэм сыхэлэжьагъ, — ­къытфеIуатэ тигущыIэгъу. — Ащ ятIонэрэ чIыпIэр къыщыдэсхыгъ. Зэнэкъокъум ишIуагъэкIэ илъэс пчъагъэм анахь сызкIэ­хъопсыщтыгъэ гухэлъыр къыздэхъугъ. БлэкIыгъэ илъэсым Францием ит къалэу Страсбург стажировкэ тхьамэфиплIырэ ыпкIэ хэмылъэу щыскIугъ. «Головокружительные достижения науки: шанс и вызов для человека, шанс и вызов для гу­манистической Европы» зыфиIорэ научнэ IофшIэным сыдэлэжьагъ.

Мазэу Францием зыщыIагъэм къыкIоцI темэу иIэм чанэу Iоф дишIагъ. ТигущыIэгъу къызэри­IорэмкIэ, стажер пэпчъ французыбзэкIэ эссе ытхыгъ, конфе­ренциехэр зэхащагъэх. Страс­бург дэт университетым иви­це-президентэу Мишель де Мателян, Нобель ишIухьафтын химиемкIэ илауреатэу Жан-Мари Лен, нэмыкI шIэныгъэлэжьхэми аIукIагъэх, гущыIэгъу афэ­хъугъэх.

— Университетым сызычIэ­хьагъэм къыщегъэжьагъэу шIэныгъэ зэзгъэгъотыным сищы­Iэныгъэ чIыпIэ ин щеубыты. Анахьэу сыздэлажьэрэр лин­гвистикэмрэ художественнэ текстым зэдэгущыIэгъур къызэрэхэфэрэ шIыкIэмрэ зэхэсфыныр ары, — къытфеIуатэ Маринэ. — Мы лъэныкъомкIэ статьяхэр стхыгъэх, Велико­британием къыщыдэкIырэ научнэ сборникым сиаужырэ тхыгъэ къыдэхьагъ.

Тхьаркъохъо Нэфсэт Адыгэ къэралыгъо университетым адыгэ филологиемрэ культу­рэмрэкIэ ифакультет диплом плъыжькIэ къыухыгъ, джырэ уахътэ аспирантурэм иапэрэ курс щеджэ. ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу тигущыIэгъу еджэ­ныр икIас, ащ дакIоуи общест­веннэ Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэ.
Гурыт еджапIэм иапшъэрэ классхэм занэсым, Нэфсэт сэ­нэхьатэу къыхихыщтым егу­пшы­сэу ригъэжьагъ. Апэрэ уахъ­тэм врач хъунэу фэягъ, ау нэужым игухэлъ зэблихъужьыгъ.

— Адыгэ филологиемрэ культурэмрэкIэ факультетым икIэлэегъаджэхэм гурыт еджапIэ­хэм мэкъэгъэIу афагъэхьыгъагъ адыгабзэр зикIасэу, ащ тапэкIэ рылэжьэн гухэлъ зиIэхэр факультетым зэрэрагъэблагъэхэ­рэм фэгъэхьыгъэу, — игукъэ­кIыжьхэмкIэ къыддэгуащэ пшъэ­шъэ ныбжьыкIэр. — СикIэлэ­егъаджэ мы къэбарым сы­щигъэгъозагъ. Синыдэлъфыбзэ зэрэсикIасэм къыхэкIэу бэрэ семыгупшысэу ащ сычIэхьан гухэлъ сшIыгъэ.

Нэфсэт гурыт еджапIэр ды­шъэ медалькIэ къыухи, апшъэрэ гъэ­сэныгъэ зэригъэгъотынэу ­Ады­гэ къэралыгъо университетым адыгэ филологиемрэ культурэмрэкIэ ифакультет зычIа­хьэм, апэрэ курсым къыщегъэ­жьагъэу, еджэныр зэри­кIасэр къыхэщэу, шIэ­ныгъэ кон­ферен­циехэм ахэла­жьэ­щтыгъ. Ащ да­кIоу факультетым щызэхащэрэ Iофтхьабзэхэми закъыщигъэлъэгъонэу игъо ифэщтыгъ. Пстэури чанэу зэ­ри­гъэ­цакIэрэм ишIуагъэкIэ зы­щеджэрэ факультетым лъытэныгъэ къыщилэжьыгъ.

ШIэныгъэ-ушэтын IофшIэнхэм я Дунэе заочнэ зэнэкъо­къоу «Перспективы науки» зы­фиIорэм тигущыIэгъу хэлэжьагъ. Дунэе зэнэкъокъоу «2017-рэ илъэсым истудент: научнэ Iоф­шIэн анахь дэгъу» зыфиIорэм изэфэхьысыжь къыдыхэлъытэгъэ тхылъэу къыдэкIыгъэм итхы­гъэхэр къыдэхьагъэх. Джащ фэдэу Адыгэ къэралыгъо университетым истуденческэ научнэ журналэу «Ab ovo» зыфи­Iорэм истатьяхэр къыщыхау­тыгъэх. Ащ нэмыкIэу олимпиадэ зэфэшъхьафхэм, фестивальхэм, конференциехэм ахэлэ­жьагъ, дипломхэр, сертификатхэр къыфагъэшъошагъэх, хагъэ­унэфыкIырэ чIыпIэхэр къащыдихыгъэх. Джащ фэдэу усэ къеджэнымкIэ шъолъыр зэнэ­къокъоу «Голос земли родной» зыфиIоу Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм щызэхащагъэм Нэфсэт хэлэжьагъ. Ар уцугъуи­тIоу зэтеутыгъагъ. Пчыхьэзэха­хьэм ежь-ежьырэу ытхыгъэ усэм къыщеджагъ ыкIи ятIо-­
нэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ.

Университетыр къэзыухы­хэ­рэм афызэхащэрэ Iофтхьабзэу «Уходя остаемся с АГУ» зыфиIорэм лъэныкъо зэфэ­шъхьафхэмкIэ студентхэр къыщыхагъэщых. Анахь шъхьаIэу «Почетный студент» зыфиIорэр Нэфсэт къыфагъэшъошагъ.

— Апшъэрэ еджапIэр къызысэухым, сишIэныгъэхэм ахэз­гъэхъон гухэлъ сиIэу аспирантурэм сычIэхьажьыгъ. Диссертационнэ IофшIагъэу сыздэлажьэрэр фразеологизмэхэм афэгъэхьыгъ. Адыгэ лъэпкъым идунэееплъыкIэ анахьэу бзэм къыщэнафэ. ГущыIэхэмкIэ лъэп­къым игупшысакIэ зэхэошIэ. Материал зэфэшъхьафхэм щы­сэхэр къахэсхызэ мы лъэныкъор нахь куоу зэсэгъашIэ, — къытфеIуатэ тигущыIэгъу.

Пшъэшъэ ныбжьыкIэм гу­хэлъышIоу иIэр макIэп. Пстэуми анахь шъхьаIэр къыхихыгъэ лъэныкъор зэрэшIогъэшIэгъоныр, ыпэкIэ лъыкIотэн гухэлъ зэриIэр ары. Ащ фэдэу теубытэгъэ пытэ зыхэлъхэм зыкIэ­хъопсыхэрэр къадэхъу. Тэри тигущыIэгъу мурад дахэу иIэр зэкIэ къыдэхъунэу фэтэIо.

Джырэ уахътэм тигущыIэгъу магистр, шIэныгъэу IэкIэ­лъыр шIомакIэу нахьыбэ зэрэзэригъэшIэщтым пылъ. Тхылъхэр, еджэныр иныбджэгъу-­шIухэу ищыIэныгъэ зэрэрыкIощтыр нафэ.

КIэлэеджакIохэмкIэ амалышIу

2017-рэ илъэсым мэзаем и 8-м шIэныгъэ-гъэсэныгъэ проектэу «Наукоград» зыфиIорэр зэхащагъ. ИлъэсищкIэ узэкIэ­Iэбэжьмэ, ащ иIофшIэн кIэлэ­еджэкIо 600 хэлэжьэгъагъ. Iоф­тхьабзэм ишIуагъэкIэ кIэлэцIыкIухэм ашIогъэшIэгъоныщт шъуашэм илъэу шIэныгъэм иду­най хэхьанхэ алъэкIы, ушэтын зэфэшъхьафхэр аIэшъхьи­тIукIэ рагъэкIокIынхэ, нэмыкI лъэныкъохэми защагъэгъозэн амал яIэ мэхъу.

Илъэс къэс кIэлэеджакIохэу Iофтхьабзэм хэлэжьэнэу фаехэм япчъагъэ хэхъо. Зэхэща­кIохэм тызэрэщагъэгъозагъэмкIэ, мыгъэ кIэлэеджэкIо 1500-рэ фэдизмэ къеблэгъэн гухэлъ яI. Къыхэгъэщыгъэн фае мы илъэ­сым апэрэу Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм, Краснодар краим къарыкIыгъэ кIэлэеджакIохэр Iофтхьабзэм зэрэхэлэжьэщтхэр.

«Наукоградым» къыдыхэлъы­­тагъэу Адыгэ къэралыгъо университетым шIэныгъэ-зэгъэ­шIэн чIыпIэ 74-мэ Iоф ща­шIэнэу агъэнафэ. Ахэр лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зэтеутыгъэщтых. Пшъэрылъ шъхьаIэу площадкэ­хэм яIэр универси­тетым шIэныгъэу студентхэм аIэкIигъэхьан ылъэкIыщтым кIэ­­лэеджакIохэр щыгъэгъозэ­гъэн­хэр ары. Мы илъэсым пло­щадкэхэр факультетхэм ыкIи институтхэм къаща­гъэлъэгъощтых, ащ хэлэ­жьэщт сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ Гупчэу «Полярис-Адыгея» зыфиIорэр. Мы Гупчэр мэзаем и 10-м мэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыщт.

Гъонэжьыкъо Сэтэнай.